معنی شعر دوراندیشی با آرایه ها و نکات دستوری

شعرخوانی صفحه ۶۸ فارسی نهم شعری از مخزن الاسرار نظامی گنجوی است. معنی شعر دوراندیشی را به همراه آرایه های ادبی و نکات دستوری آن بیت به بیت بخوانید.

ستاره | سرویس فرهنگ و هنر – مخزن  الاسرار یکی از آثار نظامی گنجه‌ای است که یک از پنج گنج او محسوب می‌شود و موضوع آن اخلاق و مواعظ و حکمت‌ها است. این اثر در قالب مثنوی است و حدود ۲۲۶۰ بیت دارد. سرودن مخزن الاسرار، در حدود سال ۵۷۰ هـ. ق به اتمام رسید. در این مطلب معنی شعر دوراندیشی را که شعری حکیمانه از مخزن الاسرار است با آرایه‌ها و نکات دستوری این شعر می‌خوانید.  

 

معنی شعر دوراندیشی

 

معنی شعر دوراندیشی

۱. کودکی از جمله آزادگان / رفت برون با دو سه همزادگان

کودکی که از خانواده ای اصیل و شریف بود، با دو سه تن از دوستان هم‌سن و سال خودش، [برای بازی کردن] بیرون رفت.

معنی واژگان: از جمله: از گروه / آزادگان: ج آزاده، اصیل و نجیب/ همزادگان: جمع همزاد، هم سن و سال ها

نکات دستوری: کودکی: ساده («ی» در کودکی نکره است.) / آزادگان و همزادگان: جمع

 

۲.  پای چون در راه نهاد آن پسر / پویه همی کرد و درآمد به سر

وقتی که آن پسر کوچک راه افتاد، شروع به دویدن کرد و با سر به زمین خورد.

معنی واژگان: پویه کردن: دویدن، پوییدن

نکات دستوری: پویه: مشتق (پوی + ه)

آرایه های ادبی: پا و سر: مراعات نظیر / پسر و سر : جناس / پای در راه نهادن: کنایه از راه رفتن/ به سر در آمدن : کنایه از زمین خوردن

 

۳. پایش از آن پویه در آمد ز دست / مهر دل و مهره ی پشتش شکست

در حال دویدن، تعادل خود را از دست داد و زمین خورد، مهره ی کمرش شکست و ذوق و علاقه اش به بازی از بین رفت.

معنی واژگان: مهر: عشق و علاقه / مهره ی پشتش: ستون فقرات

آرایه های ادبی: پا زدست در آمدن: کنایه از از دست دادن تعادل و زمین خوردن / پا، دست و دل: مراعات نظیر / مهر دل شکست : کنایه از از دست رفتن ذوق

 

۴. شد نفسِ آن دو سه هم سال او / تنگ تر از حادثه ی حال او

 به خاطر این اتفاق (زمین خوردن این کودک) دوستان هم سن و سالش دچار هراس شدند و نفس شان بند آمد.

آرایه های ادبی: تنگ شدن نفس: کنایه از احساس ناراحتی و ترس / حال و سال : جناس

نکات دستوری: دو سه هم سال: ترکیب وصفی ( دو و سه: صفت پیشین شمارشی) / تنگ تر: صفت تفضیلی

 

۵. آن که ورا دوست ترین بود گفت / در بن چاهیش بباید نهفت

صمیمی ترین دوست کودک گفت: باید او را در داخل چاهی عمیق، پنهانش کنیم…

معنی واژگان: بن: عمق، ته / نهفتن: پنهان کردن

نکات دستوری: دوست ترین: صفت عالی / « ـَ ش » در چاهیش : مفعول / و را : مخفف او را

 

۶. تا نشود راز چو روز آشکار / تا نشویم از پدرش شرمسار

تا این حادثه مثل راز بماند و برای کسی آشکار نشود و ما پیش پدرش شرمنده نشویم.

آرایه های ادبی: راز مانند روز: تشبیه/ راز و روز: جناس / واج آرایی حرف «ر»

نکات دستوری: چو: حرف اضافه و روز: متمم / « ـَ ش » در پدرش: مضاف الیه

 

۷. عاقبت اندیش ترین کودکی / دشمن او بود از ایشان یکی

یکی دیگر از همسن و سالان که از قضا دشمن کودک زمین خورده بود، کودکی دانا و آینده نگر بود.

معنی واژگان: عاقبت اندیش: آینده نگر

نکات دستوری: عاقبت اندیش ترین: صفت عالی و از نظر ساخت، مرکّب (پسوند «ترین»، در ساخت کلمه تأثیری ندارد.)

 

۸. گفت: «همانا که درین همرهان / صورت این حال نماند نهان»

آن کودک دانا گفت: مطمئنا این راز در میان این همراهان، پنهان نمی ماند و لو می‌رود.

نکات دستوری: همرهان: مخفّف همراهان / درین: مخفّف در این

 

۹. چون که مرا زین همه دشمن نهند / تهمت این واقعه بر من نهند

چون که من را در میان این همراهان دشمن او می‌دانند، پس به من بد گمان می‌شوند.

معنی واژگان: تهمت: گمان بد / واقعه: حادثه، اتفاق / نهند:‌ قرار دهند => در اینجا: تشخیص دهند

 

۱۰. زی پدرش رفت و خبردار کرد / تا پدرش چاره ی آن کار کرد

به سوی پدر کودک زمین خورده رفت و او را از اتفاقی که افتاده بود آگاه کرد تا این که پدرش برای آن کار، چاره ای اندیشید (و فرزندش را نجات داد.)

معنی واژگان: زی: به سوی

نکات دستوری: زی ( به سوی ) : حرف اضافه / « ـَ ش » در پدرش : مضاف الیه / خبردار : مرکّب / «او را» در جمله خبردار کرد حذف شده است.

 

۱۱. هر که در او جوهر دانایی است / بر همه چیزیش توانایی است

هرکسی که در وجودش گوهر (اصل و اساس) دانایی هست، توانایی انجام هر کاری را دارد.

معنی واژگان: جوهر: گوهر (اصل و اساس)

نکات دستوری: زی: حرف اضافه / « ـَ ش » در پدرش : مضاف الیه / خبردار : مرکّب / « است » در مصراع اول به معنی «وجود دارد، هست» فعل غیر اسنادی است.

 

۱۲. دشمن دانا که غم جان بود / بهتر از آن دوست که نادان بود

داشتن دشمن دانایی که سبب غم و اندوه انسان باشد ، بهتر از داشتن دوست نادان است (ضرر و زیانش کمتر است).

نکات دستوری: بیت از سه جمله تشکیل شده است. [۱- دشمن دانا که غم جان باشد ۲- بهتر است ۳- از دوستی نادان است]  / بهتر: صفت تفضیلی و مسند

آرایه های ادبی: دشمن و دوست : تضاد / دانا و نادان: تضاد / این بیت یک ضرب المثل است. / واج آرایی حرف « ن » در بیت.

 



نظری ثبت نشده است

نظر شما چیست؟

ستاره
Logo
ثبت نام رایگان در سایت
عضویت در سایت
تعییر رمز عبور