شناورهایی که بدون کاپیتان و خدمه در دریا حرکت میکنند، چگونه مأموریت انجام میدهند؟ با شهپاد، فناوری پشت این سامانههای هوشمند و تفاوت آن با پهپاد و شمپاد آشنا شوید.
فناوریهای بدونسرنشین در سالهای اخیر به یکی از بخشهای مهم تجهیزات نظامی و غیرنظامی تبدیل شدهاند. در میان این فناوریها، شهپادها بهعنوان شناورهای بدونسرنشین سطحی شناخته میشوند که بدون حضور خدمه روی شناور، برای انجام مأموریتهای مختلف دریایی به کار گرفته میشوند.
این شناورها در کنار نمونههای زیرسطحی مانند شمپاد و زهپاد، بخشی از خانواده سامانههای خودکار دریایی هستند که برای شناسایی، پایش، جمعآوری اطلاعات و انجام عملیاتهای تخصصی طراحی شدهاند.
در ادامه این بخش از ستاره، درباره شهپاد بیشتر توضیح دادهایم و نوع ایرانی آن را نیز معرفی کردهایم، با ما همراه باشید.
شهپاد چیست؟
شهپاد یا USV به شناور سطحی بدونسرنشینی گفته میشود که حرکت و مأموریت آن از طریق کنترل از راه دور یا سامانههای خودکار انجام میشود. این تجهیزات روی سطح آب فعالیت میکنند و بسته به نوع طراحی، برای اهداف مختلفی مانند مراقبت دریایی، شناسایی، مینیابی، حفاظت از زیرساختهای دریایی و پشتیبانی عملیاتی مورد استفاده قرار میگیرند.
شهپاد مخفف چیست؟
شهپاد طی فرایند زبانشناسی سرواژهسازی خلق شده و مخفف شناور هدایتپذیر از دور است. این سامانه در ادبیات تخصصی معمولاً با عنوان USV یا Unmanned Surface Vehicle شناخته میشود.
ویژگیهای خاص شهپادها
شهپادها به حسگرها، سامانههای ارتباطی، تجهیزات ناوبری و رایانههای پردازشی مجهز هستند تا بتوانند اطلاعات محیط اطراف را دریافت کرده و بر اساس برنامه تعیینشده یا فرمان اپراتور، مأموریت خود را انجام دهند.
در دستهبندی فناوریهای بدونسرنشین دریایی، شناورهای سطحی با عنوان USV و نمونههای زیرآبی با عنوان UUV شناخته میشوند.
شهپاد ساخت کدام کشور است؟
توسعه شهپادها به یک کشور خاص محدود نمیشود و کشورهای دارای فناوری پیشرفته دریایی در سالهای اخیر روی طراحی و ساخت این شناورها سرمایهگذاری کردهاند. ایران، آمریکا، چین، ترکیه و برخی دیگر از قدرتهای دریایی، نمونههای مختلفی از شهپادها را برای اهداف نظامی و غیرنظامی توسعه دادهاند.
هر کشور با توجه به نیازهای خود، این شناورها را برای مأموریتهایی مانند گشتزنی دریایی، شناسایی، مینیابی، جمعآوری اطلاعات، مراقبت از مناطق حساس و بررسی زیرساختهای دریایی طراحی میکند. به همین دلیل، شهپاد را نمیتوان فناوری متعلق به یک کشور دانست؛ این سامانهها بخشی از رقابت جهانی در حوزه فناوریهای دریایی بدونسرنشین هستند.
معرفی شهپاد سپاه
نیروی دریایی سپاه نیز مانند بسیاری از نیروهای دریایی جهان، استفاده از سامانههای بدونسرنشین را در برنامههای دریایی خود دنبال میکند. یکی از شناورهای معرفیشده در این حوزه، شهپاد یا مهدی است؛ شناوری بدونسرنشین که توسط نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی رونمایی شد.
این شناور در گروه USV (Unmanned Surface Vehicle) قرار میگیرد؛ به این معنا که:
1. روی سطح آب حرکت میکند
2. فاقد خدمه است
3. عملیات آن از طریق هدایت از راه دور انجام میشود.
نمونههای خارجی شهپاد
در کنار نمونههای ایرانی، شناورهای بدونسرنشین خارجی نیز در منطقه مورد توجه قرار گرفتهاند. یکی از این نمونهها Saildrone Explorer ساخت آمریکا است که یک شناور سطحی بدونسرنشین با طول تقریبی ۷ متر به شمار میرود.
این سامانه برای مأموریتهایی مانند شناسایی دریایی، پایش محیطی و جمعآوری اطلاعات طراحی شده و به دوربینها، تجهیزات ارتباطی و حسگرهای مختلف مجهز است.
طبق گزارشهای منتشرشده، نیروی دریایی سپاه در مقطعی یک فروند از این نوع شهپاد را در محدوده تنگه هرمز هدف قرار داده است.
نقاط قوت و محدودیتهای شهپاد
شهپادها با حذف حضور مستقیم انسان در بسیاری از مأموریتهای دریایی، امکانات جدیدی برای انجام عملیاتهای مختلف فراهم کردهاند. با این حال، این سامانهها مانند هر فناوری دیگری در کنار مزایای خود، با محدودیتهایی در زمینه ارتباطات، شرایط محیطی و نگهداری روبهرو هستند.
در جدول زیر، نقاط ضعف و قوت شهپادها را میخوانید.
| نقاط ضعف شهپاد ✅ | نقاط قوت شهپاد ❌ |
|
وابستگی ارتباطی اختلال ارتباطی میتواند عملکرد سامانه را با خطا مواجه کند. |
افزایش ایمنی برای خدمه کاهش خطر در ماموریتهای پرریسک را به دنبال دارد. |
|
آسیبپذیری فنی امکان اختلال در سامانه های الکترونیکی و ناوبری وجود دارد. |
هوشمندی عملیاتی از حسگرها و پردازش داده برای شناخت بهتر محیط استفاده میکند. |
|
محدودیت محیطی شرایط جوی و دریایی نامساعد میتواند عملکرد آن را مختل کند. |
انعطافپذیری قابلیت کنترل از راه دور و اجرای خودکار ماموریتها را دارد. |
|
پیچیدگی نگهداری تعمیر و مدیریت آن نیاز به تخصص فنی دارد. |
پایداری در ماموریت توان انجام پایش و مراقبت طولانیمدت را داراست. |
کاربردهای شهپاد چیست؟
شهپادها به دلیل قابلیت فعالیت بدون حضور خدمه، در حوزههای مختلف دریایی مورد استفاده قرار میگیرند. این شناورها برای پایش بنادر، مناطق دریایی و زیرساختهای حساس، انجام عملیات مینیابی و حضور در محیطهای پرخطر، جمعآوری اطلاعات و شناسایی دریایی، پشتیبانی لجستیکی و انتقال تجهیزات به کار گرفته میشوند.
در بخش نظامی نیز شهپادها میتوانند در مأموریتهایی مانند مراقبت، شناسایی و برخی عملیاتهای دفاعی مورد استفاده قرار گیرند.
نحوه عملکرد شهپاد
عملکرد شهپاد بر پایه ترکیب تجهیزات الکترونیکی، سامانههای هدایت و فناوریهای پردازش داده شکل گرفته است. این شناورها معمولاً به دو روش کنترل میشوند:
تفاوت پهپاد، شهپاد، زهپاد و شمپاد چیست؟
سامانههای بدونسرنشین بر اساس محیط فعالیت و نوع مأموریت به دستههای مختلفی تقسیم میشوند. تفاوت اصلی میان پهپاد، شهپاد، زهپاد و شمپاد به محل حرکت آنها؛ یعنی هوا، سطح آب یا زیر آب مربوط است.
- پهپاد (UAV): وسیله پرنده بدونسرنشین است که در فضای هوایی فعالیت میکند و برای مأموریتهایی مانند شناسایی، پایش و جمعآوری اطلاعات هوایی به کار میرود.
- شهپاد (USV): شناور بدونسرنشین سطحی است که روی آب حرکت میکند و برای مأموریتهایی مانند پایش دریایی، شناسایی، مراقبت، مینیابی و پشتیبانی عملیاتی استفاده میشود.
- زهپاد (UUV): وسیله بدونسرنشین زیرسطحی است که در زیر آب فعالیت میکند و برای انجام مأموریتهایی در اعماق دریا، بررسی محیط زیرآبی و پایش زیرساختهای دریایی طراحی شده است.
- شمپاد: در برخی منابع به شناورهای بدونسرنشین زیرسطحی یا شناورهای مدیریتپذیر از راه دور اشاره دارد و بسته به کاربرد، برای سامانههای فعال در محیط زیر آب استفاده میشود.
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.