فلسفه سفره هفت سین چیست و چرا سفره هفت شین به هفت سین تغییر کرده است؟
نوروز، یکی از دیرینهترین جشنهای به جامانده از روزگار باستان، با آیینها و رسمهای گوناگونی همراه است و همیشه یکی از شناختهشدهترین رسوم نوروزی نیز، چیدن سفره هفتسین بوده.
پس از گسترش اسلام در ایران، قرآن نیز به عنوان یکی از نمادهای این سفره شناخته شد و همواره در کنار دیگر اجزای هفتسین مانند سیر، سیب، سبزه، سنجد، سرکه، سمنو و سماق جای گرفت.
هر یک از این سینها نماد مفاهیمی ژرف همچون رویش، زایندگی، برکت و فراوانی هستند. در ادامه این مطلب از ستاره، با فلسفه سفره هفتسین و معنای نمادین هر یک از این اجزا آشنا خواهیم شد.
تاریخچه سفره هفت سین از گذشته تا امروز
سفرهٔ هفتسین یکی از مهمترین نمادهای نوروز است که ریشه عمیقی در فرهنگ ایرانی دارد. این سفره که در آغاز بهار چیده میشود، طی قرنها دچار تغییر و تکامل شده است. در زمانهای باستان، ایرانیان با تکیه بر باورهای سنتی، هفتسین را بر پایه هفت امشاسپند یا دوازده برج قمری میسازند. هر عنصر سفره نماد مفهوم خاصی است:
- آب: روشنایی و فراوانی
- سبزه: تجدید حیات
- آتشدان: نور و گرماپایداری
- شیر: رستاخیز و تولد نو
- تخممرغ: نژاد و نسل جدید
- آینه: شفافیت و صفا
- سنجد: باروری و افزونگی
علاوه بر اینها، برخی نمادهای دیگر نیز در سفره هفت سین مورد استفاده قرار میگیرد: سیب (عشق)، انار (تقدس)، سکه (برکت و ثروت)، ماهی (پایان اسفند)، نارنج (پیوستگی زمین) و گل بید (امشاسپند سپندارمز).
همچنین در برخی موارد گلاب، نان هفتحبابی، خرما، پنیر، شکر، شاخههای درختان مقدس (انار، بید، زیتون، انجیر) و کتاب مقدس بر سفره قرار میگیرند. در برخی منابع به سفره «هفت چین» در دوران هخامنشی اشاره شده است که در آن هفت ظرف چینی پر از خوراکی میشد.
پیش از ورود اسلام، سفرهٔ «هفت شین» شامل شمع، شراب، شیرینی، عسل، شمشاد، شربت و شقایق یا شاخههای نبات بود. این ترکیب در دوره ساسانیان به رواج بیشتری دست یافت و شمشاد به عنوان نماد سبزی و جاودانگی بر سر سفره قرار میگرفت.
در برخی مناطق روستایی نیز، سنت «هفت سینی» وجود داشته که خوراکیهای مختلف در آن گنجانده میشد. حذف حرف «ی» از واژهٔ «سینی» به تدریج منجر به شکل امروزی یعنی «هفتسین» شد.
بیشتر ببینید: هفت سین ترند امسال؛ جدیدترین ایده سفره هفت سین ساده و بسیار شیک
علت تغییر نام هفت شین به هفت سین
دلیل تغییر از «هفت شین» به «هفت سین» ریشه در تغییرات مذهبی دوره ساسانیان و ورود اسلام به ایران دارد. در زمان ساسانیان، سفره هفت شین شامل شمع، شراب، شهد، شمشاد، شربت و شقایق بود. با آمدن اسلام و ممنوعیت مصرف شراب، مردم به جای آن سرکه (که از تبدیل شراب به سرکه بهدست میآمد) را بر سفره میگذاشتند. این جایگزینی باعث شد واژه «شین» که به ترکیب اجزای اصلی سفره اشاره داشت، به «سین» تغییر یابد و به شکل امروزی «هفت سین» درآید.
چرا در سفره نوروز از عدد ۷ استفاده میشود؟
در ایران باستان، عدد هفت به «امرداد» اطلاق میشد که معنای زندگی و جاودانگی را در خود داشت؛ به همین دلیل ایرانیان باستان هفت چیز را به عنوان نماد این مفهوم بر سر سفره نوروز میچیدند.
همچنین عدد هفت در فرهنگ باستانی ایرانیان مقدس محسوب میشد و برای بیان مفاهیم مثبت، خوشیمنی و پیشگوییهای خوب به کار میرفت. نمونههایی از این استفادهها عبارتند از: هفت رنگ رنگینکمان، هفت خان رستم در شاهنامه، هفت آسمان، هفت اقلیم، هفت روز هفته، هفت فرشته، هفت شهر عشق در عرفان، هفت پیکر و …
عدد هفت همچنین در متون اسلامی جایگاه ویژهای دارد؛ در قرآن کریم به این عدد اشاره شده و در آیاتی مانند حج که هفت مرحله دارد یا تعداد هفت قاری نخستین، به چشم میخورد.
سین های سفره هفت سین نماد چیست؟
سیب
سیب به عنوان نمادی از تندرستی و زیبایی بر سفرهٔ نوروزی قرار میگیرد تا سلامت و رونق اعضای خانواده را تضمین کند. همچنین پیشنهاد میکنیم مطلب نماد سیب در سفره هفت سین را بخوانید.
سمنو
سمنو از جوانههای تازهرسیدهٔ گندم تهیه میشود و نماد زایش، باروری گیاهان و فراوانی غذاهای مغذی و پرانرژی است.
سنجد
سنجد یکی دیگر از اجزای مهم سفرهٔ نوروز است و نماد زایندگی، عشق و دلبستگی محسوب میشود.
سیر
سیر نیز در هفتسین جای دارد و نماد میکروبزدایی، پاکیزگی محیط و سلامت بدن است و به گفتهٔ زرتشتیان بوی آن میتواند شیاطین را دور نگه دارد. برای استفاده، پوست سیر را میکنند و سپس بهعنوان یک عنصر نمادین بر روی سفره میگذارند.
سبزه
سبزه یکی از اجزای اصلی سفرهٔ هفتسین است و رنگ سبز و طراوتش دلها را شاد میکند. پیش از نوروز و در آخرین روزهای سال، ایرانیان گندم یا عدس میکارند؛ برخی هم سبزه را بهصورت آماده از بیرون میخرند.
اما در ایران باستان، حدود ۲۵ روز پیش از نوروز، در کاخ پادشاهان دوازده ستون خشتخام میساختند و بر هر ستون یک نوع غله میکاشتند. اگر سبزهها بهخوبی میروییدند، سالی پر از برکت پیشبینی میشد. پس سبزه نماد شادابی، سرسبزی و پیوند انسان با طبیعت است.
سرکه
سرکه نیز مانند سیر برای پاکی محیط، زدودن آلودگی و باطل کردن سحر و جادو بر سر سفره قرار می گیرد.
سماق
سماق از اجزای سفره هفت سین و نماد عشق مهر و پیوند دلهاست.
قرآن کریم
هنگام چیدن سفرهٔ هفتسین، نخستین چیزی که ایرانیان بر سفره میگذارند، قرآن کریم است. پس از ورود اسلام به سرزمین مان، قرآن را بر روی سفره می گذارند و سال نو را با توکل و توسل به خداوند متعال آغاز می کنند.
دیگر اجزای سفره نوروز
البته سفره نوروزی اجزای دیگری نیز دارد که عبارتند از:
- «سکه» نمادی از خیر و برکت و درآمد
- «تخم مرغ» نماد زایش و آفرینش و نشانه ای از نطفه و نژاد
- «آینه» نماد روشنایی
- «آب و ماهی» نماد برکت در زندگی
اجزای هفتسین امروزی
از دیرباز در سفره نوروزی هر ایرانی هفت عنصر خوراکی و سبز که حرف نخست آنها «سین» است، بکار می رفت؛ از جمله سیر، سرکه، سماق، سنجد، سمنو، سبزه و سیب. پس از پذیرش اسلام، مردم بر روی سفره قرآن را میگذارند و سال نو را با آیاتی از کتاب مقدس آغاز میکنند؛ همانطور که مسلمانان قرآن، زرتشتیان اوستا و کلیمیان تورات را بر سر سفره می گذارند.
علاوه بر اینها، ماهی، تخممرغ رنگی و آینه نیز از اجزای دیگر هفتسین محسوب میشوند. قرار دادن سنبل، سکه یا سماور جزئی از سنت اصیل هفتسین نیست اما ماهی قرمز همچنان نماد عید در سرزمینمان، باقی مانده است.
در هفتسینهای سنتی پارسی، انار به عنوان نشانه باروری و عشق وجود داشت؛ همچنین سیب سرخ را در ظرفی پر از آب پاک میگذاشتند تا عشق و خوشبختی همچنان پایدار بماند.
امروزه سفره هفتسین را روی زمین یا روی میز می چینند؛ اعضای خانواده دور آن مینشینند و برای سالی پر از شادی، سلامت و برکت دعا میخوانند. برخی مردم همان روز نوروز سفره را میچینند، در حالی که برخی دیگر آن را تا سیزده نوروز نگه میدارند و در سیزدهم بهار سبزه را به آب میسپارند.
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.