تفسیر سوره کهف به همراه خلاصه‌ای از داستان‌های جالب آن

طبق روایات هفتاد هزار فرشته به هنگام نزول سوره کهف، آن را بدرقه کردند. همچنین پیامبر اسلام (ص) می‌فرمایند خواندن این سوره ثوابی به اندازه آمرزش تمامی گناهان دارد. از سوی دیگر در این سوره به داستان‌هایی اشاره شده که برای اهل معرفت جالب و خواندنی است. به همین سبب برای درک بهتر این سوره و عظمت آن لازم است تفسیر و محتوای آن مورد بررسی قرار بگیرد. 

شناسنامه سوره کهف

سوره کهف هجدهمین سوره قرآن است که ۱۱۰ آیه دارد و همه آیات آن به ‌جز آیه ۲۸ مکی هستند. این سوره به ترتیب مصحف، هجدهمین و به ترتیب نزول، شصت و نهمین سوره قرآن است. تعداد آیات آن به عدد قاریان کوفه ۱۱۰ و به عدد قاریان بصره ۱۱۱ آیه است که نظریه اول مشهور و معمول است. تعداد کلمات آن ۱۵۸۹ و تعداد حروف آن ۶۵۵۰ حرف می‌باشد. سوره کهف از نظر حجمی از سوره‌های متوسط است و در حدود نیم جزء از قرآن را دربردارد. این سوره دقیقاً در نیمه قرآن قرار دارد.

تفسیر سوره کهف

در این سوره به یکی از مسائل مهمى که مسلمانان در آن روزهای سخت بدان نیازمند بودند اشاره مى‌‌شود و آن این‌که یک گروه در اقلیت هر چند از نظر تعداد کم، نباید در برابر اکثریت هر چند به ظاهر قوى و نیرومند تسلیم شوند، بلکه همچون گروه کوچک اصحاب کهف باید حساب خودشان را از محیط فاسد و شرک‌آلود جدا کنند و بر ضد آن قیام کنند. اگر توانایى دارند به مبارزه ادامه دهند و در صورت عدم توانایى، هجرت نمایند.

گفتنی است که برخلاف داستان‌هاى قرآن که گاهی یک داستان در چند جا ذکر شده است، این سه داستان در سوره‌های دیگر بیان نشده‌اند؛ البته تنها در سوره انبیاء آیه ۹۶ به مسئله یأجوج و مأجوج بدون ذکر نام ذوالقرنین اشاره شده است و این یکى از ویژگی‌هاى این سوره است.

داستان مرد ثروتمند و فقیر

همچنین از جمله داستان‌هاى این سوره، داستان دو فردی است که یکى بسیار ثروتمند و مرفه اما بی‌ایمان و دیگرى فقیر و تهی دست اما مؤمن بود. فرد مومن هرگز عزت و شرف خود را در برابر آن فرد بی‌ایمان از دست نداد و تا آن‌جا که می‌توانست او را نصیحت و ارشاد کرد و سرانجام اعلام بیزارى نمود و پیروزى هم از آن او بود.

داستان موسى و خضر

بخش دیگرى از این سوره به داستان موسى و خضر (هر چند نام خضر در این سوره نیامده است) اشاره می‌کند که چگونه حضرت موسى (ع) در برابر کارهای خضر که ظاهر آن زننده اما باطنش پر مصلحت بود نتوانست صبر و حوصله کند، ولى پس از توضیحات خضر به عمق مسائل کاملا آگاه شد و از بیتابى خود پشیمان گشت.

داستان ذوالقرنین

بخش دیگرى از این سوره ماجراى ذوالقرنین را شرح می‌دهد که چگونه شرق و غرب عالم را پیمود و با اقوام گوناگونى که آداب و سنن بسیار متفاوتى داشتند روبرو شد و سرانجام با کمک گروهى از مردم به مقابله با توطئه “یأجوج” و “مأجوج” برخاست و سدى آهنین بر سر راه آن‌ها کشید، و نفوذشان را قطع کرد.

داستان اصحاب کهف

چند جوان موحد که نور ایمان در قلبشان تابیده بود، از میان قوم بت پرست خویش بیرون رفتند و در غاری برای استراحت دراز کشیدند و مدت ۳۰۹ سال خفته بودند و سپس بیدار شدند.
بر اثر احساس گرسنگی ، یکی را به شهر فرستادند تا طعامی بخرد و بیاورد. چون از خواب گران خویش بی خبر بودند، به فرستاده گفتند: «مواظب باش ماموران حکومت تو را نشناسند». او چون به شهر آمد، پول سیصد سال پیش را نشان داد. دکان دار از وی خواست بگوید آن پول را از کجا آورده است. سرانجام، خواب طولانی آن‌ها هم برای خودشان و هم برای مردم روشن شد و سپس در همان غار مردند و به یاد آن‌ها مسجدی بالای غارشان بنا کردند.

محتوای سوره کهف

این سوره با حمد خدا آغاز و با توحید و ایمان پایان می‌پذیرد و همانند دیگر سوره‌های مکی به بیان اعتقادات اساسی مسلمانان مانند مبداء و معاد می‌پردازد. از مفاهیم و مضامین دیگر این سوره، تشریح و تبیین مبدأ و معاد و مسائل خداشناسی، نزول قرآن جهت اصلاح جامعه، ترسیم حقیقت دنیا، فناپذیری و بی‌اعتباری آن و مصاحبت با نیکان، پاکان، محرومان و مستعضفان باایمان است.

علت نامگذاری سوره کهف چیست؟

علت نامگذاری این سوره اشاره به نام و داستان اصحاب کهف است. نام دیگر این سوره حائله است؛ زیرا حائل و مانع مابین آتش جهنم و قاریان عاملان آن است.

جایگاه سوره کهف از نگاه روایات

طبق روایات گفته می‌شود هر کس سوره کهف را در روز جمعه بخواند، خداوند تا جمعه دیگر او را می‌آمرزد.

پیامبر اکرم (ص) خطاب به یارانش درباره ثواب خواندن سوره کهف فرمود:

آیا سوره‏اى را به شما معرفى کنم که هفتاد هزار فرشته به هنگام نزولش آن‌ را بدرقه کردند و عظمتش آسمان و زمین را پر کرد، گفتند: آرى؟ فرمود: آن سوره کهف است، هر کس آن‌ را در روز جمعه بخواند، خداوند تا جمعه دیگر او را می‌آمرزد.

در حدیث دیگرى از آن‌ حضرت می‌خوانیم:

هر کس ده آیه از اول سوره کهف را حفظ کند “دجال” به او زیانى نمی‌رساند و کسى که تمام سوره را بخواند وارد بهشت خواهد شد.

از امام صادق (ع) نیز نقل شده است:

کسى که در هر شب جمعه سوره کهف را بخواند شهید از دنیا می‌رود و با شهدا مبعوث می‌شود و در روز قیامت در صف شهداء قرار می‌گیرد.