حضرت ام کلثوم کیست؟ زندگینامه، شوهر و سن ام کلثوم در زمان فوت

6 دقیقه

با زندگی نامه حضرت ام کلثوم و فرزند امام علی (ع) و حضرت فاطمه (س) و نحوه شهادت ایشان و داستان حضورشان در کربلا آشنا شوید. 

حضرت ام کلثوم در چند سالگی فوت کرد و چگونه به شهادت رسید؟ در ادامه این مقاله پاسخ این پرسش و دیگر پرسش های تاریخی درباره حضرت ام کلثوم مانند اینکه سن ام کلثوم هنگام ازدواج با عمر چقدر بوده و آیا واقعا همسر خلیفه شده را پاسخ داده ایم. 

تاریخ ولادت حضرت ام کلثوم

در پاسخ به این سوال که حضرت ام کلثوم کیست باید گفت وی در سال ششم هجری قمری به دنیا آمده است. ام کلثوم یکی از فرزندان امام علی (ع) و حضرت فاطمه (س) است. مورخان شیعه او را چهارمین فرزند امام علی (ع) پس از امام حسن (ع)، امام حسین (ع) و حضرت زینب (س) می‌دانند. تاریخ دقیق تولد او مشخص نیست ولی آنچه زمان ولادت او قبل از رحلت پیامبر (ص) بوده است.

خواهر و برادران حضرت ام کلثوم

 خواهرش حضرت زینب (س) و برادرانش امام حسن (ع) و امام حسین (ع) می‌باشند. بنابراین این موضوع که ام کلثوم دختر حضرت زینب بوده درست نیست.

شوهر حضرت ام کلثوم کیست؟

بر اساس منابع تاریخی درباره ازدواج حضرت ام کلثوم آمده است که در ماه ذی‌القعده سال ۱۷ هجری قمری ابتدا با عمر بن خطاب ازدواج کرد و بعد از مرگ عمر به همسری پسرعموی خود یعنی عون بن جعفر در آمد.

بعضی از علمای شیعه از جمله شیخ مفید و آقابزرگ تهرانی ازدواج ام کلثوم و عمر بن خطاب را رد می‌کنند؛ بر اساس نظر آن‌ها خلیفه دوم از ام کلثوم نزد امام علی (ع) خواستگاری کرد ولی ایشان قبول نکردند.

چرا ام کلثوم معروف نیست؟

فرزندان حضرت ام کلثوم

بعضی از مورخان از جمله مسعودی او را بدون فرزند می‌دانند و بعضی دیگر معتقدند که او از عمر بن خطاب دو فرزند به نام‌های زید و رقیه داشته است. 

ام کلثوم در شب شهادت امام علی (ع)

 نقل‌های مختلفی از ام کلثوم در مورد شب شهادت امام علی (ع) وجود دارد:
علامه مجلسی در بحارالانوار می‌نویسد:
  • «ام کلثوم گفت: شب نوزدهم رمضان که رسید برای افطار پدرم دو قرص نان جو و شیر و نمک آماده کردم. پس از فراغت نماز بر سر افطار حاضر شد. به غذایش نگاه کرد و با صدای بلند گریست و فرمود:…دخترم اگر یکی از این دو طعام را برنداری به خدا قسم چیزی نمی‌خورم… و قرص نانی با نمک خورد.» 

شیخ مفید در الارشاد می‌نویسد:
  • «در شبی که علی (ع) فردای آن به شهادت رسید، تا صبح بیدار بود. ام کلثوم علت را جویا شد. حضرت فرمود: اگر شب را به صبح برسانم کشته می‌شوم. ام کلثوم پدر را باز داشت؛ اما امام (ع) فرمود: از مرگ گریزی نیست و از خانه به سمت مسجد خارج شد.» 

روایتی هم از شیخ صدوق دربراه کرامات حضرت ام کلثوم نقل شده است که:
  • «…ام کلثوم گفت: هنگام دفن، قبر شکافته شد. نمی‌دانم سرورم (پدرم) در زمین دفن گردید یا به آسمان عروج کرد. ناگهان صدای تسلیت دهنده‌ای را شنیدم که گفت: خداوند شما را در عزای سید و حجت خدا بر خلقش تعزیت دهد.»

تاریخ وفات حضرت ام کلثوم

ام کلثوم در کربلا

 در بعضی از مقاتل آمده است که ام کلثوم در کنار زینب (س) در واقعه عاشورا حضور داشته است. او به همراه اسرا به کوفه و شام رفته و در کوفه و مجلس ابن زیاد خطبه خوانده است. البته بعضی از منابع هم ام کلثوم حاضر در کربلا را کسی غیر از دختر حضرت فاطمه (س) می‌دانند و بر این باورند که او پدرش امام علی (ع) و مادرش کنیز بوده است.
خطبه ام کلثوم در کوفه به شرح زیر است: 

ام کلثوم دختر امیرالمؤمنین (ع) در حالی که صدایش به گریه بلند بود، از پشت پرده هودج این خطبه را در آن روز قرائت کرد: 

«ای اهل کوفه! بدا به حال شما، چرا حسین را خوار کردید و او را کشتید و اموال او را به غارت بردید و زنان او را اسیر نمودید و آنگاه بر او گریه می‌کنید؟ وای بر شما، هلاکت و بدبختی بر شما باد. آیا می‌دانید چه داهیه و کار بزرگی مرتکب شدید و چه جنایتی به گردن گرفتید و چه خون‌هایی به ناحق ریختید و چه پرده‌نشینانی را از پرده بیرون افکندید و چه خانواده‌ای را از زینت و زیور عریان کردید و چه اموالی را به غارت بردید؟ شما کسی را کشتید که بعد از رسول خدا (ص) هیچ‌کس به مقام او نمی‌رسید. رحم از دل‌های شما برداشته شد. آگاه باشید که حزب خداوند رستگاران‌اند و حزب شیطان زیانکاران».
او سپس این اشعار را خواند:
«برادرم را کشتید. وای بر مادرانتان باد! به زودی به آتشی گرفتار می‌شوید که شعله‌هایش زبانه می‌کشد. شما خونی را پایمال کردید که خدا و قرآن و پیامبر ریختنش را حرام کردند. شما را به آتش جهنم مژده می‌دهم. هر آینه شما فردای قیامت در ژرفای آتشی خواهید بود که شعله‌هایش برمی‌خیزد. من همواره بر برادرم خواهم گریست. بر بهترین کسی که بعد از پیامبر متولد شد. آری، با اشک چشم فراوان که هرگز انقطاع ندارد می‌گریم. این گریه هرگز پایان‌پذیر و خاموش شدنی نیست.»

علت شهادت حضرت ام کلثوم

 در مورد نحوه وفات ام کلثوم هم در منابع مختلف اختلاف‌نظر وجود دارد که به مهم‌ترین آن‌ها اشاره می‌کنیم: 
  • ام کلثوم و فرزندش زید در یک زمان و بر اثر بیماری یا خوراندن سم از دنیا رفته‌اند و نماز میت آن‌ها با هم خوانده شده است.
  • درباره تاریخ شهادت حضرت ام کلثوم آمده است وفات او حدود سال ۵۰ هجری قمری و هم‌زمان با حکومت معاویه بوده است.
  • وفات او بین سال‌های ۷۳ تا ۸۶ هجری قمری و در زمان حکومت عبدالملک بن مروان بوده است.
  • ام کلثوم زمانی که همسر عون بن جعفر بود از دنیا رفت.
  • وفات او در زمان امامت امام حسن (ع) بوده است.
  • وفات او پس از واقعه عاشورا در سال ۶۱ هجری قمری بوده است.
  • تاریخ وفات حضرت ام کلثوم را ۲۹ جمادی الثانی ذکر کرده‌اند.
توسل به حضرت ام کلثوم

قبر حضرت ام کلثوم کجاست؟

 به نظر می‌رسد که قبر ام کلثوم در سوریه و در قبرستان باب الصغیر است ولی در منابع تاریخی محل دفن ایشان به این صورت ذکر شده است:
  • عمادالدین طبری محل وفات ام کلثوم را سوریه می‌داند.
  • ابن‌بطوطه می‌گوید: «در نزدیکی شهر شام و یک فرسخ مانده به آن، مزار ام کلثوم دختر علی بن ابی‌طالب (ع) از فاطمه است.»
  • یاقوت حموی هم مزار ام کلثوم را در راویه دمشق می‌داند.
  • ابن عساکر می‌نویسد: «این قبری که در راویه دمشق است مدفن ام کلثوم، دختر علی بن ابیطالب (ع) از فاطمه نیست… وی در مدینه درگذشت و در قبرستان بقیع مدفون گردید.»  

آیا این مطلب را دوست داشتید؟