آیا اضافه‌وزن و اختلالات هورمونی در زنان باعث کمردرد و زانودرد می‌شود؟

خیلی از خانم‌ها در چهل و پنجاه سالگی متوجه می‌شوند که هم‌زمان با چاق شدن، نامنظم شدن پریود یا نزدیک شدن به یائسگی، کمر و زانوهایشان هم بیشتر درد می‌کند. این هم‌زمانی معمولاً اتفاقی نیست. اضافه‌وزن و تغییرات هورمونی، هم مستقیم و هم غیرمستقیم روی مفصل‌ها، عضلات و استخوان‌ها اثر می‌گذارند. دانستن این ارتباط کمک می‌کند به‌جای خوردن مداوم مسکن، علت اصلی درد را درمان کنید.

خانم‌ها؛ گروهی که بیشتر درگیر می‌شوند

بررسی‌ها نشان داده‌اند خانم‌ها، به‌خصوص بعد از ۵۰ سالگی، بیشتر از آقایان دچار ساییدگی زانو می‌شوند و بیماری در آن‌ها شدیدتر هم هست. وقتی نتایج ده‌ها تحقیق کنار هم گذاشته شد، این تفاوت تأیید شد. چون فاصله زنان و مردان بعد از یائسگی بیشتر می‌شود، پژوهشگران به نقش هورمون‌ها در این تفاوت توجه کرده‌اند. کمردرد هم در خانم‌ها شایع‌تر است.

اضافه‌وزن از سه راه به مفصل‌ها آسیب می‌زند

۱. فشار بیشتر

هر کیلو وزن اضافه، موقع راه رفتن، بالا رفتن از پله و بلند شدن از صندلی، چند برابر روی زانوها فشار می‌آورد. در کمر هم، چربی شکم مرکز وزن بدن را به جلو می‌کشد و گودی کمر را بیشتر می‌کند؛ حالتی که فشار بیشتری به مفصل‌های پشت مهره‌ها و عضلات کمر می‌آورد.

۲. التهاب

چربی بدن، به‌خصوص چربی شکم، موادی ترشح می‌کند که التهاب را در بدن بیشتر می‌کنند و می‌توانند ساییده شدن غضروف را سریع‌تر کنند. به همین دلیل چاقی حتی با ساییدگی مفصل‌های انگشتان دست هم ارتباط دارد؛ مفصل‌هایی که اصلاً وزن بدن را تحمل نمی‌کنند.

۳. ضعیف شدن عضلات و کم‌تحرکی

درد باعث کم‌تحرکی می‌شود و کم‌تحرکی عضلاتی را که از زانو و کمر محافظت می‌کنند ضعیف می‌کند؛ یک چرخه معیوب که درد را بیشتر می‌کند.

این چرخه را می‌شود برگرداند. در یک پژوهش معروف و طولانی‌مدت، خانم‌هایی که حدود ۵ کیلو وزن کم کردند، احتمال ساییدگی دردناک زانو در آن‌ها تقریباً نصف شد.

نقش هورمون‌ها در دوره‌های مختلف زندگی خانم‌ها

یائسگی و دردهای عضلانی و مفصلی

هورمون زنانه استروژن در سالم ماندن غضروف، استخوان، عضلات و تاندون‌ها نقش دارد. وقتی استروژن در یائسگی کم می‌شود، خیلی از خانم‌ها درد مفصل، خشکی صبحگاهی، کم شدن عضلات و درد پخش در بدن را تجربه می‌کنند. پژوهشگران در سال‌های اخیر برای این مجموعه علائم، اسم «سندرم عضلانی-اسکلتی یائسگی» را پیشنهاد کرده‌اند. کم شدن استروژن، استخوان‌ها را هم کم‌تراکم می‌کند و پوکی استخوان ممکن است باعث شکستگی فشاری مهره‌ها و کمردرد ناگهانی شود. بررسی علائم یائسگی و راه‌های درمان، از جمله درمان هورمونی اگر برایتان مناسب باشد، کار متخصص زنان تهران یا شهر خودتان است.

سنجش تراکم استخوان معمولاً برای همه خانم‌های ۶۵ سال به بالا توصیه می‌شود. خانم‌های جوان‌تری که یائسه شده‌اند و عوامل خطری مثل وزن خیلی کم، سیگار، مصرف طولانی داروهای کورتونی یا سابقه شکستگی در خانواده دارند هم ممکن است زودتر به این آزمایش نیاز داشته باشند.

تیروئید و مقاومت به انسولین

کم‌کاری تیروئید یکی از علت‌های شایع و معمولاً ناشناخته چاق شدن، خستگی و دردهای عضلانی و مفصلی در خانم‌هاست. مقاومت به انسولین و تخمدان پلی‌کیستیک هم با چاقی شکمی و التهاب همراه‌اند. اگر همراه با درد مفصل، تغییر وزن بی‌دلیل، خستگی، ریزش مو یا پریود نامنظم دارید، بررسی هورمون‌ها توسط متخصص غدد تهران می‌تواند علت اصلی را پیدا کند؛ درمان این علت معمولاً به کم شدن وزن و درد هم کمک می‌کند.

چه زمانی درد مفصل را باید جدی گرفت؟

• درد زانو یا کمر بیش از چند هفته طول کشیده یا بیشتر شده است
• زانو ورم کرده، گرم یا قرمز است یا قفل می‌شود
• کمردرد ناگهانی و شدید بعد از یک حرکت ساده، به‌خصوص بعد از یائسگی (احتمال شکستگی فشاری مهره)
• درد به پا تیر می‌کشد یا با بی‌حسی و ضعف همراه است
• خشکی صبح بیش از نیم ساعت طول می‌کشد یا چند مفصل با هم درگیرند

در این موارد، معاینه توسط بهترین دکتر ارتوپد تهران یا ارتوپد شهر خودتان لازم است تا ساییدگی، آسیب منیسک، مشکلات دیسک و شکستگی‌ها بررسی شوند. ارتوپد ممکن است عکس رادیولوژی، سنجش تراکم استخوان یا اگر لازم باشد ام‌آر‌آی بخواهد.

برنامه دوازده‌هفته‌ای برای کم کردن درد

این برنامه را با نظر پزشک و متناسب با توان خودتان تنظیم کنید. هدف اول، کم کردن ۵ تا ۱۰ درصد وزن در چند ماه است؛ همین مقدار برای کم شدن درد کافی است.

در تمام این دوره، پروتئین، کلسیم و ویتامین D کافی بخورید، کفش پاشنه‌بلند را برای مدت طولانی نپوشید و هر ساعت چند دقیقه از پشت میز بلند شوید. ورزش‌هایی که فشار کمی به زانو می‌آورند، مثل شنا، پیاده‌روی در آب و دوچرخه ثابت، برای خانم‌هایی که هم اضافه‌وزن و هم زانو درد دارند مناسب‌ترند.

پرسش‌های رایج

درد مفصل در یائسگی با هورمون‌درمانی بهتر می‌شود؟

بعضی خانم‌ها بعد از شروع درمان هورمونی می‌گویند درد مفصل‌هایشان کمتر شده، اما این درمان برای همه مناسب نیست و تصمیم درباره آن باید با توجه به سن، زمان یائسگی و سابقه بیماری‌ها توسط پزشک گرفته شود.

کاهش وزن غضروف آسیب‌دیده را ترمیم می‌کند؟

غضروف آسیب‌دیده کاملاً ترمیم نمی‌شود، اما کاهش وزن فشار و التهاب را کم می‌کند، درد را کم می‌کند و سرعت پیشرفت ساییدگی را پایین می‌آورد.

مسکن برای درد همیشگی مفصل مناسب است؟

خوردن کوتاه‌مدت مسکن با نظر پزشک اشکالی ندارد، اما مصرف طولانی داروهای ضدالتهاب می‌تواند به معده، کلیه و قلب آسیب بزند. به همین دلیل، اصل درمان باید کاهش وزن، ورزش و درمان علت هورمونی باشد.

سه متخصص، یک هدف

درد مفصل‌هایی که با وزن و هورمون‌ها ارتباط دارد، معمولاً با همکاری سه متخصص بهتر درمان می‌شود: ارتوپد برای مفصل‌ها و استخوان‌ها، متخصص غدد برای تیروئید و مقاومت به انسولین و متخصص زنان برای یائسگی و تخمدان پلی‌کیستیک. در دکتریاب می‌توانید پزشکان این سه رشته را در شهر خودتان پیدا کنید و بر اساس محبوبیت مقایسه کنید.

جمع‌بندی

اضافه‌وزن و مشکلات هورمونی، از تخمدان پلی‌کیستیک و کم‌کاری تیروئید تا یائسگی، از راه فشار بیشتر، التهاب، ضعیف شدن عضلات و کم شدن تراکم استخوان، می‌توانند باعث کمردرد و زانو درد در خانم‌ها شوند. درمان مؤثر یعنی نگاه هم‌زمان به مفصل‌ها، وزن و هورمون‌ها؛ و حتی کم کردن چند کیلو وزن همراه با ورزش منظم، تفاوت محسوسی در درد ایجاد می‌کند.