فال حافظ
تاریخ انتشار: ۰۸ آبان ۱۳۹۹ - ۱۳:۰۰
کد خبر: ۴۰۹۹۹
تعداد نظرات: ۳ نظر
درس ششم کتاب فارسی دهم، غزلی است از حافظ شیرازی درباره وفاداری در دوستی و عشق. معنی شعر مهر و وفا را بیت به بیت به همراه آرایه های ادبی و معنی واژگان و نکات دستوری آن بخوانید.

ستاره | سرویس فرهنگ و هنر - یکی از زیباترین و لطیف ترین اشعار عاشقانه حافظ، غزلی است که با نام «مهر و وفا» در کتاب فارسی دهم آورده شده است. در این مطلب معنی شعر مهر و وفا را همراه با بررسی کامل قلمرو زبانی و قلمرو ادبی آن می‌خوانید. 

  • قالب: غزل
  • وزن: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (رشته انسانی)
  • نوع ادبی: ادبیات غنایی (عاشقانه)

 

معنی شعر مهر و وفا

 

معنی شعر مهر و وفا

۱. هر آن که جانب اهل وفا نگه داردخداش در همه حال از بلا نگه دارد

آدمی که به وفاداران متعهد است و خیانت نمی کند، خداوند نیز او را همیشه از گرفتاری‌ها حفظ می‌کند.

معنی واژگان:‌ اهل وفا: باوفایان، وفاداران / خداش: خدا او را، جهش ضمیر / بلا: گرفتاری

آرایه های ادبی: جانب کسی را نگه داشتن: کنایه از پشتیبانی کردن، وفادار بودن / هر، در: جناس / واج آرایی «ا» / نگه دارد: ردیف


۲. حدیث دوست نگویم مگر به حضرت دوست / که آشنا سخن آشنا نگه دارد

درباره دوست (یار) فقط با خود دوست صحبت می کنم؛ زیرا فقط دوست محرم راز دوستش است.

معنی واژگان:‌ حدیث: ماجرا، روایت، سخن / مگر: جز / حضرت: جناب / که: زیرا / «آشنا»ی نخست به معنای معشوق، دلبر؛/ «آشنا»ی دوم: عاشق

آرایه های ادبی: مصراع «حدیث دوست نگویم مگر به حضرت دوست» تضمین از شعر سعدی / دوست، آشنا: واژه آرایی


۳. دلا معاش چنان کن که گر بلغزد پایفرشته‌ات به دو دست دعا نگه دارد

ای دل، طوری زندگی کن که اگر دچار لغزش و خطا شدی، فرشتۀ نگهبان تو،‌ با دعا کردن در حق تو، از تو محافظت کند و نگذارد سقوط کنی.

معنی واژگان:‌ معاش: زندگانی کردن / الف در دلا: الف حرف ندا - دل: منادا / فرشته ات: فرشته تو را، جهش ضمیر

آرایه های ادبی: دلا: ای دل، تشخیص / دل: مجاز از انسان / بلغزد پای: کنایه از خطا کند، دچار کژروی شود / دل، پا، دست: تناسب / واج آرایی: «د»  / با دو دست دعا نگه دارد: ایهام ۱) با دعا کردن تو را حفظ کند ۲) با دو دست تو را نگه دارد و نگذارد سقوط کنی


۴. گرت هواست که معشوق نگسلد پیمان / نگاه دار سرِ رشته تا نگه دارد

اگر می‌خواهی که معشوق عهد و پیمانش را با تو نشکند، تو نیز در حق او وفادار باش تا او نیز با تو وفاداری کند.

معنی واژگان:‌گرت: اگر تو را، جهش ضمیر / هوا: میل و آرزو / نگسلد: نشکند، پاره کردن (بن ماضی: گسست، بن مضارع: گسل) / رشته: ریسمان/

آرایه های ادبی: هوا: استعاره از میل و خواسته / سر رشته را نگه داشتن: کنایه از وفاداری کردن / گر، سر: جناس / واج آرایی: «گ»، «ر»


۵. صبا بر آن سر زلف ار دل مرا بینی / ز روی لطف بگویش که جا نگه دارد

ای باد صبا، اگر دل مرا اسیر زلف یار دیدی، لطفاً با ملایمت و نرمی به یارم بگو که جایگاه من عاشق را حفظ کند و نسبت به من بی مهر نباشد.

معنی واژگان:‌ صبا: بادی که از شمال شرقی می‌وزد، باد بهاری، ای صبا، منادا (= ای باد صبا) /  صبا و سبا (نام یک شهر): هم آوا / زلف: موی بلند جلوی سر/ ار: اگر/ از روی: به خاطر، همراه با / لطف: ملایمت و نرمی و مهربانی

آرایه های ادبی: ای صبا: تشخیص (باد صبا در ادبیات فارسی، نقش پیام رسان میان عاشق و معشوق را دارد) / سر و زلف و دل و روی: تناسب / سر: ایهام تناسب ۱) نوک ۲) کله (در معنای دوم با زلف و روی تناسب دارد) / دل در سر زلف بودن: کنایه از عاشق زلف یار بودن / روی: ایهام تناسب، ۱) به خاطر ۲) چهره (در معنای دوم با زلف و سر تناسب دارد) / جا نگه دارد: کنایه از وفادار باشد، حق دوستی را ادا کند / واج آرایی: «ر»


۶. چو گفتمش که دلم را نگاه دار چه گفت؟ / ز دست بنده چه خیزد؟ خدا نگه دارد

هنگامی که به یارم گفتم دلم را نگه دار (عشقم را زیر پا نگذار و دلم را نشکن) چه پاسخی داد؟ او گفت: از دست بنده کاری برنمی‌آید. خدا آن را نگه دارد.

معنی واژگان:‌ چو: هنگامی که / مرجع ضمیر ش در گفتمش: دلبر است / خیزد: بلند می‌شود = بر می‌آید (بن ماضی: خاست ؛ بن مضارع:‌ خیز)

آرایه های ادبی: دلم را نگاه دار: کنایه از وفادار باش، دلم را نشکن/ دست: مجاز از توان و نیرو / خاستن: بلند شدن / ز دست بنده چه خیزد: پرسش انکاری/ خدا نگه دارد: تلمیح به آیه «توکلّتُ علی الله» / دست، دل: تناسب


۷. سر و زر و دل و جانم فدای آن یاری / که حق صحبت مهر و وفا نگه دارد

جان و دارایی و احساس و همه هستی ام فدای آن یاری که حق دوستی را ادا کند و نسبت به من وفادار باشد.

معنی واژگان:‌ زر: طلا / یار: دلبر / مهر: عشق، مهربانی 

آرایه های ادبی: سر: مجاز از جان / زر: مجاز از دارایی / دل: مجاز از عشق و احساس / سر و زر و دل و جانم: مجاز از همه هستی ام / سر، زر: جناس / سر، دل، جان: تناسب / مهر و وفا: ایهام تناسب ۱) محبت و وفاداری ۲) مهر و وفا نام دو دلداده در داستان‌های عاشقانه / حق صحبت نگه داشتن: کنایه از وفادار بودن


۸. غبار راهگذارت کجاست تا حافظ / به یادگار نسیم صبا نگه دارد

گرد و خاک راهی که از آن می گذری کجاست تا حافظ آن را به عنوان یادگاری از باد صبا نگه دارد.

معنی واژگان:‌ راهگذار: رهگذر، محل عبور / حافظ: تخلّص، نام هنری

آرایه های ادبی: غبار راه را به یادگار نگه داشتن: کنایه از شدت ارزشمندی یار / واج آرایی: «ا»، «ر»

وبگردی
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
کلیه پاسخ هایی که توسط کارشناسان و متخصصان هر رشته به کاربران داده میشود کاملا حالت پیشنهادی دارند و نباید به عنوان تشخیص, تجویز, یا رهنمودهای تخصصی و قانونی تلقی شوند و در صورت لزوم شخصی بایستی حتما از منابع تخصصی تر مانند پزشکان متخصص, وکلا, و ... نیز کمک بگیرد. این مسئولیت کاملا بر عهده مخاطبان است که قبل از هر نوع تصمیم گیری یا اقدامی از صحت و مفید بودن این اطلاعات برای خود اطمینان حاصل کرده و صرفا با مسئولیت خودشان به این پیشنهادات عمل کنند.
کلیه سوالات توسط کارشناسان رشته مربوط به هر مطلب پاسخ داده میشود.
به سوالات تکراری, خارج از موضوع, و غیرقابل انتشار پاسخ داده نمیشود.
نظرات و پرسش ها
انتشار یافته: ۳
در انتظار بررسی: ۰
فاطمه
۴ روز پیش
خیلی خیلی عالی ممنون از شما
فرحناز مارندگانی
۱۳ روز پیش
مژگان
۲۳ روز پیش
عاللللیییی بود خیلی ممنون
چهره‌ها در ستاره
نظرات و پرسش ها
انتشار یافته: ۳
در انتظار بررسی: ۰
فاطمه
۴ روز پیش
خیلی خیلی عالی ممنون از شما
فرحناز مارندگانی
۱۳ روز پیش
مژگان
۲۳ روز پیش
عاللللیییی بود خیلی ممنون