فال حافظ
تاریخ انتشار: ۰۸ مهر ۱۳۹۹ - ۱۶:۳۰
کد خبر: ۴۰۵۳۰
تعداد نظرات: ۱ نظر
شعر چشمه و سنگ درس اول فارسی دهم است. معنی شعر چشمه (گشت یکی چشمه ز سنگی جدا) و آرایه های ادبی شعر چشمه نیما یوشیج را بیت به بیت در این مطلب بخوانید.

معنی شعر چشمه و سنگ و آرایه ها (گشت یکی چشمه ز سنگی جدا)

 

ستاره | سرویس فرهنگ و هنر - یکی از زیباترین شعرهای نیما یوشیج شعر چشمه و سنگ است که در کتاب فارسی پایه دهم به عنوان اولین درس آمده است. اگر به دنبال معنی شعر چشمه (گشت یکی چشمه ز سنگی جدا) به صورت بیت به بیت با آرایه های این شعر هستید، این مطلب را دنبال کنید. 

 

معنی شعر چشمه (گشت یکی چشمه ز سنگی جدا) با آرایه های ادبی

۱- گشت يكی چشمه ز سنگی جدا / غُلغُله زن، چهره نما، تيز پا
چشمه‌ای جوشان، خودنما و تندرو از تخته سنگی جدا شد. (بیرون و زد جاری شد.)

معنی واژگان: غُلغُله زن: شور و غوغاكنان / تيزپا: تندرو ، سريع ، شتابنده
آرایه ها: چهره نما: كنايه از خود نما، كسی كه خود را نمايش مي دهد / مراعات نظير: سنگ و چشمه / چشمه : تشخيص و استعاره / چشمه : نماد «انسان مغرور و خودخواه « يا» مردم مغرور و خودخواه » است / سنگ: نمادجامعه، خاستگاه و مبدا اوليه / جدا شدن چشمه: گريز از رُكود و پذيرا بودن


۲- گه به دهان بر ، زده كف چون صدف / گاه چو تيری كه رود بر هدف
چشمه، گاهی مانند صدف، بر اثر خروشندگی دهانش کف آلود می‌شد و گاهی، چون تیری که به سوی هدف می‌رود راست و سریع به پیش می‌رفت.

معنی واژگان: هدف: نشانۀ تير / صدف: نوعی جانور نرم تن آبزي كه بدنش در يک غلاف سخت جا دارد و در بعضي از انواع آن، مرواريد پرورش مييابد.
آرایه ها: تشبيه: چشمه به تيرو صدف / صدف و هدف: جناس ناقص اختلافي / چشمه و صدف: تشخيص و استعاره / مراعات نظير: و تير هدف ، دهان و كف / كف بردهان زدن : كنايه از خشمگين شدن، مستي و نشاط و نيرومندي


۳- گفت : درين معركه ، يكتا منم / تاجِ ِسر گُلبُن و صحرا ، منم
چشمه با خود گفت: من در بین عناصر خلقت و موجودات بی مانند هستم و سرور و بزرگ باغ و دشت هستم.

معنی واژگان: معركه: ميدان جنگ / يكتا: يگانه، بي همتا / گُلبُن: بوتۀ گل، گل سرخ، بيخ بوتۀ گل
آرایه ها: مراعات نظير : سر و تاج - گُلبُن و صحرا / معركه : استعاره از عناصر خلقت و موجودات / تشبيه : چشمه به تاج/ تاج سر بودن : كنايه از بزرگ و مافوق و سَروَر بودن / چشمه : تشخيص و استعاره / گُلبُن و صحرا : تشخيص و استعاره

مفهوم کلی:  چشمه با غرور خودش را دلیل زيبايی و طراوت گل ها و دشت ها مي داند.


۴- چون بِدَوم ، سبزه در آغوش من / بوسه زَنَد بر سر و بر دوش من
وقتی تند و تیز حرکت می‌کنم (جاری می‌شوم)، سبزه در آغوش من (سبزۀ قرارگرفته برکناره‌های جوی آب) سر و تنم را غرق بوسه می‌کند.

معنی واژگان: بِدَوَم:  در اينجا:  با سرعت جاري شوم.» 

آرایه ها: چشمه: تشخيص و استعاره / سبزه : تشخيص و استعاره / مراعات نظير: آغوش ، سر، دوش / سر و دوش : مجاز از تمام وجود چشمه / بوسه زدن : كنايه از سپاسگزاري كردن


۵- چون بگشايم ز سرِ مو شِكَن / ماه ببيند رخ خود به را من
هرگاه چين موهايم را بگشايم (كنايه از اینکه امواج نداشته باشمو صاف و آرام باشم) ماه چهرۀ زيباي خود در را آيينۀ من ( آب زلال من) مي بيند.

معنی واژگان: شِكَن: پيچ و خم زلف (نقش دستوری: مفعول)

آرایه ها: ماه : تشخيص و استعاره/ مو :  استعاره از آب چشمه  / شِكَن : استعاره از امواج خروشان


۶- قطرۀ باران كه در افتد به خاک / زو بِدَمَد بس گُهر تابناک
قطرۀ باران به که زمین می‌افتد، گل‌هایی مانند مروارید درخشان را می‌رویاند.

معنی واژگان:  بِدَمَد : برويد ، از سر خاك درآوردن ، وزيدن / تابناك: داراي فروغ و پرتو ، تابان، درخشان ، نوراني/ گُهر: سنگ درخشان و قيمتي

آرایه ها: خاك : مجاز از زمين / گُهر: استعاره از گل هاي زيبا و گياهان


۷- در بر من ره چو به پایان برد / از خجلی به سر گريبان بَرَد
قطرۀ باران وقتی سفر دراز خود را در آغوش به من پایان می‌برد، با همۀ شأن و عظمتی که دارد، از شرمندگی سرافکنده خواهد شد.

معنی واژگان: بر: سينه ، آغوش ، كنار / خَجِلي: شرمگين بودن ، شرمنده بودن / گريبان : يقه

آرایه ها: سر در گريبان بردن : كنايه در از انديشه بودن از روي شرمندگي يا به فكر فرورفتن از غم، كنار كشيدن و گوشه گرفتن / بر و سر: جناس ناقص/ چشمه و قطره باران : تشخيص و استعاره


۸- ابر ز من حامل سرمايه شد / باغ ز من صاحب پيرايه شد
ابر سرمایۀ خود از را من می‌گیرد (اشاره به بخارشدن آب و شکل گرفتن ابر در آسمان) و باغ زیبایی و زینت خودش را از من به دست می‌آورد.

معنی واژگان: حامل: صفت فاعلي از حمل ، حَمْل كننده / سرمايه: مال ، دارايي / پيرايه: زينت، زيور، آرايش
آرایه ها: سرمايۀ ابر: استعاره از بخار آبي كه به آسمان مي رود / باغ : تشخيص و استعاره / ابر: تشخيص و استعاره / پيرايه: استعاره از گل و سبزه و گياه


۹- گل، به همه رنگ و برازندگی / می كند از پرتو من زندگی
با گل همه زیبایی و شکوهش، از برکت روشنی وجود من زندگی می‌کند.

معنی واژگان: برازندگي: شايسته بودن 

آرایه ها: گل : تشخيص و استعاره  / مصرع دوم : كنايه از اینکه گل ، نيازمند چشمه است


۱۰- در بُنِ اين پردۀ نيلوفری / كيست كند با چو منی همسری ؟
زیر این آسمان آبی چه کسی می‌تواند با من برابری کند و هم شأن من باشد؟ هیچ کس هم شأن و برابر با من نیست.

معنی واژگان: بُن : بيخ، ريشه / نيلوفري: صفت نسبي، منسوب به نيلوفر، به رنگ نيلوفر، لاجوردي؛ (مقصود « از پردۀ نيلوفري»، آسمان لاجوردي است.)

آرایه ها: استفهام انكاري: در اين بيت شاعر سؤالي را مطرح كرده است كه به پاسخ نياز ندارد و براي تأكيد بيشتر آمده است./ همسري: برابري ، هم شأني / پردۀ نيلوفري: استعاره از آسمان لاجوردي / همسري كردن : كنايه از برابري كردن، هم شأني كردن


۱۱- زين نَمَط آن مست‌شده از غرور / رفت و ز مبدأ چو كمی گشت دور - 
با این شیوه، چشمۀ زیبا که از تکبر گویی مست شده بود، به پیش می‌رفت. اما هنگامی که کمی از سرچشمه اش دورشد -

معنی واژگان: نَمَط : روش ، نوع / غرور: به خود باليدن ، تكبّر، خودخواهي / مبدأ : آغاز، سرچشمه 

آرایه ها: آن مست شده از غرور: كنايه از چشمه


۱۲- ديد يكی بحر خروشنده ای / سَهمگِنی ، نادره جوشنده ای
ناگهان دریایی خروشان را روبروی خود دید. دریایی بزرگ و ترسناک با جوششی بی مانند

معنی واژگان: بحر: دريا / خروشيدن : بانگ برزدن ، فرياد كشيدن/ سَهمگِن : مخفّف سهمگين ، ترسناك ، وحشت انگيز، هراسناك/ نادره ( مؤنّث نادر ) : بي مانند، كمياب ، شگفت، طُرفه/ نادره جوشنده: تركيب وصفي مقلوب، دارندۀ جوشش بي مانند
آرایه ها: بحر: تشخيص و استعاره


۱۳- نعره بر آورده ، فلک كرده کَر / ديده سيه كرده ، شده زَهره در
دریا فریاد بلندی برآورده و گوش فلک را ناشنوا کرده بود و چشمان سیاهش، همه را می‌ترساند

معنی واژگان: نعره : فرياد، بانگ بلند / نعره برآورده: منظور صداي امواج خروشان و بلند دريا / زَهره : كيسة زرداب ، كيسة صفرا/ زَهره دَر: صفت فاعلي مركّب مرخّم، زَهره درنده 

آرایه ها:  زَهره درشدن : كنايه از ترسناك شدن ، ايجاد وحشت و مايه هلاك شدن / فلك : تشخيص و استعاره / دريا: تشخيص و استعاره / ديده سياه كردن: كنايه از خشمگين شدن


‍۱۴- راست به مانندِ يكی زلزله / داده تنش بر تن ساحل يَله
درست مانند زلزله‌ای بود که تنش را بر تن ساحل تکیه داده بود.

معنی واژگان: راست: دقیقا، درست / يَله : رها،آزاد 

آرایه ها: تشبيه : دريا به زلزله / تن ساحل : اضافه استعاري (تشخيص يا جان بخشي ) / تكرار : تن / دريا: تشخيص و استعاره 


۱۵- چشمۀ كوچک به چو آن جا رسيد / وان همه هنگامۀ دريا بديد
چشمۀ کوچک وقتی به آن جایگاه رسید و آنهمه عظمت و غوغای دریا را دید.

معنی واژگان: هنگامه: غوغا، و داد فرياد، شلوغي، جمعيت مردم / آنجا: منظور دريا يا نزديك و ساحل دريا
آرایه ها: دريا: تشخيص و استعاره ؛ زيرا غوغا و دادوفرياد مي كند كه عملي انساني است  / چشمه و دريا : مراعات نظير/ چشمه : تشخيص و استعاره ؛ زيرا چيزي را ديدن عملي انساني است/دريا: نماد جهان بيكران ، كمال و مرجع ايده آل هر شخص


۱۶- خواست كزان وَرطِه قدم دركشد / خويشتن از حادثه برتر كشد
تصمیم گرفت خودش از را آن جای خطرناک کنار بکشد و از آسیب دریا در امان بمانَد

معنی واژگان: ورطه: زمين پست، مهلكه، هلاكت / حادثه: واقعه، رُخداد، پيش آمد 

آرایه ها: قدم دركشيدن : كنايه از عقب نشيني كردن، بازپس رفتن/ خويشتن از حادثه برتر كشيدن : كنايه از خود را از آسيب دوركردن ، خود را در امان نگه داشتن


۱۷- ليک چنان خيره و خاموش ماند / كز همه شيرين سخنی، گوش ماند
امّا چنان شگفت و زده خاموش درجای خودش ساکت ماند که همه‌ی شیرین سخنی خود از را یاد برد و خاموش شد.

معنی واژگان: خيره: سرگشته، حيران، فرومانده، لجوج، بيهوده

آرایه ها: شیرین سخنی: حس آمیزی / گوش ماندن: کنایه از ساکت وخاموش گشتن / گوش: مجاز از شنیدن 

مفهوم: با دیدن شکوهمندی دریا، چشمه کوچکی خودش را دریافت و سکوت اختیار کرد.

 

کاربران گرامی شما می‌توانید انشا گفت و گوی چشمه و سنگ را نیز در مطلب انشا با موضوع گفت و گو (۴ گفتگوی جالب) در ستاره بخوانید. نظرات و پرسش‌های خود را با ما در میان بگذارید و در اسرع وقت منتظر پاسخ کارشناسان ما باشید. 

وبگردی
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
کلیه پاسخ هایی که توسط کارشناسان و متخصصان هر رشته به کاربران داده میشود کاملا حالت پیشنهادی دارند و نباید به عنوان تشخیص, تجویز, یا رهنمودهای تخصصی و قانونی تلقی شوند و در صورت لزوم شخصی بایستی حتما از منابع تخصصی تر مانند پزشکان متخصص, وکلا, و ... نیز کمک بگیرد. این مسئولیت کاملا بر عهده مخاطبان است که قبل از هر نوع تصمیم گیری یا اقدامی از صحت و مفید بودن این اطلاعات برای خود اطمینان حاصل کرده و صرفا با مسئولیت خودشان به این پیشنهادات عمل کنند.
کلیه سوالات توسط کارشناسان رشته مربوط به هر مطلب پاسخ داده میشود.
به سوالات تکراری, خارج از موضوع, و غیرقابل انتشار پاسخ داده نمیشود.
نظرات و پرسش ها
انتشار یافته: ۱
در انتظار بررسی: ۰
بهمن حیدری
۲۵ روز پیش
با سلام، من از زحمات شما عزیزان برای درج این مطالب مفید و ارزشمند، تشکر می کنم.
چهره‌ها در ستاره
نظرات و پرسش ها
انتشار یافته: ۱
در انتظار بررسی: ۰
بهمن حیدری
۲۵ روز پیش
با سلام، من از زحمات شما عزیزان برای درج این مطالب مفید و ارزشمند، تشکر می کنم.