تاریخ انتشار: ۲۲ تير ۱۳۹۹ - ۱۱:۰۰
کد خبر: ۳۹۳۸۴
براساس تازه‌ترین گزارش پیشرفت تحقیقات بررسی سانحه هواپیما اوکراینی توسط سازمان هواپیمایی کشور که در سایت این سازمان قرار گرفته، دلایل اینکه چرا PS۷۵۲ توسط یکی از سامانه‌های دفاع هوایی بعنوان یک تهدید شناسایی و به آن شلیک شده، مورد بررسی قرار گرفته است.

ستاره | سرویس اخبار - هجدهم دی‌ماه سال گذشته هواپیمای ۷۵۲ اوکراین که فرودگاه امام خمینی(ره) را به مقصد کی‌یف ترک می‌کرد، به اشتباه هدف پدافند هوایی ایران قرار گرفت و همه خدمه و مسافران آن جان باختند.

سازمان هواپیمایی کشوری در تازه‌ترین گزارش رسمی خود از روند پیشرفت تحقیقات به مواردی اشاره کرده که سبب شده سامانه‌های دفاع هوایی، هواپیمای اوکراینی را به عنوان یک تهدید شناسایی و به سمت آن شلیک کنند.

ماجرای هواپیمای اوکراینی در گزارش تازه سازمان هواپیمایی

 

در گزارش پیشرفت تحقیقات سانحه PS۷۵۲ آمده است:

الف- مواردی که باید در مطالعه گزارش به آن توجه داشت

جزئیات زیادی از سانحه پرواز ۷۵۲ هواپیمایی اکراین اینترنشنال به دست آمده است که در دو گزارش مقدماتی سانحه ارائه شده و در گزارش رسمی بررسی سانحه با دقت و جزئیات بیشتر تشریح خواهد شد. با کنار گذاشتن کلی‌گویی‌ها و برخی اطلاعات و سوابق خنثی یا کمتر مهم، تمرکز این گزارش بر بیان رویدادهای مهمی است که تاکنون به دست آورده‌ایم و بیان خواهد داشت چه اتفاقاتی رخ داده که پرواز PS۷۵۲ توسط یکی از سامانه‌های دفاع هوایی به عنوان یک تهدید شناسایی شده و به سمت آن شلیک شده است.

- هدف بررسی سانحه موضوع ضمیمه ۱۳ کنوانسیون شیکاگو، شناختن ریشه‌های رویداد و جلوگیری از رخداد مجدد آن با شناسایی و پیاده‌سازی اصلاحات لازم جهت حذف زمینه‌های تکرار آن است. این نوع از بررسی سانحه با هدف شناسایی مقصر، سرزنش عوامل و یا احقاق حقوق از دست رفته انجام نمی‌پذیرد. البته تمامی این موارد موضوعاتی مهم هستند که در سطوح و مراجعی دیگر به آن پرداخته می‌شود، لیکن در بررسی سانحه با هدف ایمنی، در صورتی که جریان بررسی به سمت شناسایی مقصرین و سرزنش آنها منحرف شود، افزایش ایمنی به دو دلیل عمده با خطر مواجه می‌شود:

- ملاحظه اول این است که افراد درگیر در سانحه به شکل طبیعی به سمت دفاع از خود سوق داده می‌شوند و به همین دلیل همکاری آنها در شناسایی جزئیات رویداد کمرنگ شده و سایر افراد نیز به فکر پنهان کاری در جریان کارهای خود می افتند تا در صورت بروز خطای منجر به سانحه از سرزنش و تخطئه به دور بوده و به جای گزارش‌دهی و همکاری در زمینه رفع موارد نگران‌کننده به پنهان کاری در آن موارد روی می‌آورند.

- دلیل دوم این است که در صورتی که زمینه‌های رویداد به خوبی شناسایی و حذف نشوند، شناسایی مقصران و حذف آنها از فرایندها، به معنی جلوگیری از رخداد مشابه نخواهد بود، بلکه همان دلایلی که افراد مقصر کنونی را به شرایط خطای منجر به سانحه هدایت کرده است، همچنان در کمین سایرین خواهد بود و سوانحی مشابه توسط افرادی دیگر تکرار خواهند شد.

- پرداختن به جزئیات سانحه، ممکن است برای بازماندگان دلخراش و ناراحت‌کننده باشد. همچنین بیان روند و ریشه رویدادها ممکن است به توجیه و یا طبیعی جلوه دادن سانحه تعبیر شود. باید توجه داشت که هر نوع تشریح و تبیین دلایل به معنی طبیعی و ناگزیر جلوه دادن سانحه نبوده و هیچ تحلیل و تشریحی از سانحه با جان آسیب‌دیدگان و عواطف بازماندگان شایسته مقایسه نیست. گروه بررسی سانحه، با بازماندگان و آسیب‌دیدگان سانحه ابراز همدردی صمیمانه دارد و به عواطف و احساسات عمیق افراد مرتبط با این سانحه احترام می‌گذارد.

- زمان‌های مورد اشاره در این گزارش با استفاده از محاسبات بر روی اطلاعات موجود استخراج شده‌اند. با در نظر گرفتن نرخ به روز شدن اطلاعات ثبت شده و در نظر گرفتن سرعت نسبی حرکت هواپیما و موشک‌ها، دقت زمان‌های ارائه شده تا حدود ۳ ثانیه در نظر گرفته می‌شود.

ب- یافته‌ها و اطلاعات

مطابق بررسی‌های انجام شده و بر مبنای شواهدی که تاکنون قطعیت آنها برای گروه بررسی سانحه محرز شده است، اطلاعات زیر قابل ارائه است.

این اطلاعات در تحقیقات مستقل گروه بررسی سانحه تا این مرحله به دست آمده و درستی آنها تائید شده است. این احتمال وجود دارد که در هر زمان با به دست آمدن اطلاعاتی جدید این گزارش تکمیل و با اصلاح شود. گروه بررسی سانحه PS۷۵۲ به افراد، شواهد، سوابقی و اطلاعات مورد نیاز دسترسی داشته است و به صورت مستقل به این نتایج دست یافته است.

۱- در حدود ساعت ۴ بامداد روز چهارشنبه ۱۸ دی‌ماه ۱۳۹۸، با توجه به تغییر در سطح آمادگی پدافند هوایی کشور، بخش نظامی به بخش غیرنظامی کنترل فضای کشور اطلاع می دهد که تنها پروازهای مجاز به خواست از باند فرودگاه‌ها هستند که از قبل توسط شبکه پدافند شناسایی شده و مجوز پرواز آنها توسط این شبکه صادر شده باشد. تا قبل از این، بخش غیرنظامی به شکل معمول با در نظر گرفتن ملاحظات عملیاتی مدیریت ترافیکی و ناوبری هوایی غیرنظامی نسبت به صدور مجوز پروازها اقدام می‌نمود و اطلاعات پروازها را در اختیار بخش نظامی قرار می‌داد. این تغییر رویه و تاکید بر اخذ تائیدیه از بخش پدافند قبل از صدور مجوز پرواز با هدف افزایش اطمینان از شناسایی شدن پروازهای غیرنظامی توسط شبکه پدافند و پرهیز از هدف‌گیری اشتباه آنها صادر شده بود.

۲- پرواز شماره ۷۵۲ هواپیمایی اگر این اینترنشنال، در ساعت ۰۵:۵۱:۲۸ درخواست روشن کردن موتورها را به واحد مراقبت پرواز مربوطه ارائه داد.

۳- در ساعت ۰۵:۵۲:۳۱ واحد مراقبت پرواز طی تماس با مرکز کنترل فضای کشور درخواست صدور مجوز پرواز هواپیمای اکراینی را ارائه داد.

۴- مرکز کنترل فضای کشور در ساعت ۰۵:۵۳:۴۸ درخواست پرواز هواپیمای اکراینی را به مرکز هماهنگی شبکه پدافند ارائه داده و مرکز هماهنگی پدافند این مجوز را صادر می‌کند.

۵- پرواز شماره ۷۵۲ هواپیمایی اکراین اینترنشنال، در ساعت ۰۶:۱۰:۲۰ مجوز پرواز را از برج مراقبت پرواز فرودگاه امام خمینی (ره) دریافت کرد.

۶- پرواز در مسیر و ارتفاع پیش‌بینی شده به سمت کریدور پروازی ادامه حرکت داد (شکل ۱).

 

۷- در یکی از سامانه‌های دفاع هوایی تهران، پس از جابجایی سامانه که منجر به تغییر مکان جغرافیایی و سمت سامانه شده بود، فرآیند تنظیم مجدد راستای شمال سیستم در اثر خطای انسانی و اجرا نکردن مراحل الزامی بعد از جابجایی فراموش می‌شود. این سامانه به دلیل تنظیم کردن صحیح مجدد شمال، دچار خطایی برابر با ۱۰۷ درجه می شود و در زمان پرواز هواپیمای اکراینی، سمت اهداف و اشیاء شناسایی شده توسط سامانه با افزایشی برابر با ۱۰۷ درجه توسط کاربر سامانه دفاع هوایی مشاهده می‌شد. این رخداد، آغاز ایجاد یک مخاطره است که البته در صورت اجرا و پیاده شدن سایر تمهیدات پیش‌بینی شده، می‌توانست کنترل شود.

۸- در ساعت ۰۶:۱۳:۵۶ کاربر سامانه دفاع هوایی، هدفی را در سمت ۲۵۰ درجه نسبت به شمال خود شناسایی کرد که در حال طی کردن مسیر ۵۶ درجه بود. در همین زمان پرواز اکراینی پس از برخاست از فرودگاه از سمت ۱۴۳ درجه نسبت به سامانه در حال نزدیک شدن به سمت سامانه پدافنده بود. هواپیما در حال طی کردن مسیر ۳۰۹ درجه بود.

۹- کاربر سامانه دفاع هوایی مشخصات هدف شناسایی شده را در ساعت ۰۶:۱۴:۲۱ بر روی بستر ارتباطی به مرکز هماهنگی مربوطه اعلام کرد (درخصوص برقراری ارتباط به بند بعدی مراجعه شود). این هدف مهمان هواپیمای اکراینی بوده که از سمت فرودگاه امام در حال نزدیک شدن به سامانه بوده است ولی توسط سامانه به عنوان هدفی که از ناحیه جنوب غربی در حال نزدیک شدن به تهران بود شناسایی می‌شود (شکل۲).

 

توجه: در این گزارش از این به بعد، همواره به موقعیت و سمت صحیح وقایع اشاره می‌شود.

۱۰- اطلاعات ثبت شده نشان می‌دهد که پیام سامانه دفاعی با مرکز هماهنگی مبادله نشده است. در این مرحله، یک حلقه دیگر زنجیره رویداد شکل می‌گیرد.

۱۱- کاربر سامانه دفاع هوایی به تجزیه و تحلیل اطلاعات قابل مشاهده می‌پردازد و این هدف را به عنوان یک هدف متخاصم شناسایی می‌کند. هرچند بدون آگاهی از اینکه سمت قابل مشاهده دارای خطایی ۱۰۷ درجه است، احتمال شناسایی این هدف به عنوان هدف متخاصم بسیار بالا می‌رود، با این وجود اگر در این مرحله، کاربر سامانه دفاع هوایی، هدف را یک هواپیمای تجاری تشخیص می‌داد، شلیک موشک منتفی می‌شد. این شناسایی اشتباه نیز زنجیره دیگری از رویداد است.

۱۲- در ساعت ۰۶:۱۴:۴۱ کاربر سامانه دفاع هوایی، بدون دریافت پاسخ از مرکز هماهنگی، یک فرونده موشک به سمت هدف متخاصمی که شناسایی کرده بود شلیک نمود. مطابق دستورالعمل‌های مربوطه در صورتی که سامانه دفاعی موفق به برقراری ارتباط با مرکز هماهنگی نبوده و فرمان شلیک را دریافت نکرده باشد، مجاز به شلیک ثبوده است، این تمهید نیز به عنوان یک لایه مراقبتی دیگر پیش‌بینی شده بود که رعایت نشد. حلقه چهارم رویدادها که منجر به شلیک موشک شد در این مرحله شکل گرفته است.

۱۳- در زمان شلیک موشک اول، هواپیما در ارتفاع و موقعیت عادی قرار داشت. اطلاعات سامانه‌های شناسایی به درستی توسط سیستم‌های زمینی در یافت می‌شد و در زمان شلیک، هواپیما در مسیر صحیح پروازی خود قرار داشت.

۱۴- فیوز رادیویی موشک شلیک شده در زمانی که هواپیما در آخرین موقعیت ثبت شده توسط سامانه‌های نظارتی وابسته رسیده بود در همان محل فعال می‌شود. این رخداد در زمان ۰۶:۱۴:۵۹ رخ داده است (شکل۳).

 

۱۵- در زمان ۰۶:۱۴:۵۸ آخرین اطلاعات دریافتی از هواپیما شامل ترانسپاندر رادار ثانوی هواپیما و اطلاعات خود کار موقعیتی موسوم به ADS-B دریافت و پس از آن، این اطلاعات قطع می‌شود. این زمان با زمان عمل کردن فیوز رادیویی موشک اول منطبق است. از این زمان به بعد، اطلاعات مسیر هواپیما تنها توسط سامانه نظارتی رادار اولیه ثبت می‌شود. این اطلاعات از روی بازتاب‌های راداری هواپیما ثبت شده است و هیچ نوع سیگنال رادیویی از هواپیما دریافت نشده است (شکل ۴).

 

۱۶- پس از فعال شدن فیوز رادیویی موشک اول، همچنان قفل راداری سامانه پدافندی بر روی هدف باقی مانده و سامانه همچنان هدف را شناسایی و مسیر حرکت آن را ردیابی می‌نماید.

۱۷- با توجه به تداوم مسیر حرکتی هدف کشف شده، موشک دومی در زمان ۰۶:۱۵:۱۱ از سامانه دفاعی به سمت هواپیما شلیک می‌شود.

۱۸- آخرین ارتباط موشک با سامانه پدافندی در زمان ۰۶:۱۵:۲۴ در مکانی نزدیک مسیر حرکت هواپیما ثبت شده است. پس از آن، پیام موفقیت آمیز نبودن عملکرد موشک در سامانه نشان داده می شود و هواپیما پس از مدتی از قفل راداری سامانه خارج می‌شود (شکل ۵).

 

۱۹- هواپیما شروع به گردش به سمت راست می‌نماید. مسیر گردش هواپیما در شکل ۶ قابل مشاهده است. به دلیل قطع ارتباطات رادیویی، اطلاعات ارتفاع هواپیما در این مراحل که هواپیما توسط رادار او به شناسایی می‌شود در دسترس قرار ندارد.

 

 

نمایشی کامل از اطلاعات و رویدادهای رخ داده در مسیر پرواز PS752 در شکل 7 نشان داده شده است.

 

 

۲۰- شواهد نشان می‌دهد که در حدود ساعت ۰۶:۱۶:۱۱ آتشی در هواپیما شکل گرفته و اندازه آن گسترش می‌باید.

۲۱- هواپیما در ساعت ۰۶:۱۸:۲۳ در منطقه خلج‌آباد در نزدیکی شاهدشهر در موقعیت مشخص شده در شکل و در یک زمین بازی به زمین برخورد می‌کند. همزمان با برخورد هواپیما با زمین، انفجاری رخ می‌دهد و هواپیما در یک مسیر که به سمت فرودگاه قرار دارد در چند مرحله دیگر به زمین برخورد کرده و قطعات هواپیما، اموال و اشیاء جانباختگان و بقایای پیکر مسافران پرواز در ناحیه‌ای گسترده در یک منطقه مسکونی پارک تفریحی و ورزشی و باغ‌ها و زمین‌های کشاورزی اطراف پخش می‌شود.

۲۲- آثار مواد منفجره موجود بر روی بدنه هواپیما تحلیل شده و مطابق نتایجی که تاکنون به دست آمده است، آثار باقی مانده با آثار مورد انتظار از انفجار سر جنگی موشک سامانه دفاعی عمل‌کننده دارای مشابهت‌هایی است. بررسی‌ها و تحلیل‌های تکمیلی همچنان ادامه دارد.

۲۳- هواپیما دارای ۱۷۶ سرنشین بوده که ۹ نفر از آنان گروه پروازی و باقی افراد مسافران هواپیما بوده‌اند. تمامی سرنشینان هواپیما در زمان شناسایی محل سانحه جان باخته بودند.

۲۴- درباره تابعیت سرنشینان هواپیما مطابق اطلاعات دریافت شده از اسناد ارائه شده در هنگام خرید بلیط پرواز اسناد ارائه شده جهت عبور از مرز و اطلاعات موجود در سازمان ثبت احوال ایران، اطلاعات زیر قابل ارائه است.

 

ج- برخی نتایج و تحلیل‌ها

۱- مسیر حرکت هواپیما و وضعیت آن در زمان شلیک موشک اول عادی بوده و هیچ نوع عملیات پروازی که باعث گمراه کردن سامانه دفاعی شود تاکنون مشاهده نشده است. خطای سامانه دفاعی از خطای کاربر در فراموش کردن تنظیم مجدد شمال سامانه آغاز شده و با افزوده شدن برخی شرایط به دامنه خطای اولیه افزوده شده، تا جایی که منجر به هدف‌گیری اشتباهی هواپیمای مسافری می‌شود.

۲- مکان فعال شدن فیوز مجاورتی موشک‌ها و تطبیق آنها با مسیر حرکت هواپیما به‌گونه‌ای است که احتمال داده می‌شود تنها یکی از دو موشک توانایی وارد آوردن آسیب موثر به هواپیما را داشته است.

۳- همزمان با فعال شدن فیوز مجاورتی موشک اول، سیگنال‌های دریافتی از هواپیما قطع شده و بر این اساس، آسیب به هواپیما در اثر موشک اول محتمل است. البته در سوانح هوایی، احتمالاتی بسیار بعید نیز عینیت می بایند و در این خصوص نیز لازم است در انتظار پایان تحقیقات برای نتیجه‌گیری نهایی باشیم.

د- برخی نکات

١- سلسله رخدادها نشان از وقوع یک زنجیره رویداد با نقش پررنگ خطای انسانی است. با این مرحله، حلقه‌های موثر از زنجیره رویدادهای منجر به شلیک اشتباهی موشک به هواپیما شناسایی شده است، زنجیره رخدادهای کلیدی شناسایی شده که در صورت حذف هر کدام، شلیک به سمت هواپیما رخ نمی‌داد در شکل ۸ قابل مشاهده است. با بررسی اطلاعات جعبه سیاه ممکن است برخی حلقه‌های جدید در سانحه شناسایی شود.

 

۲- این گزارش به معنی نتیجه‌گیری نهایی بررسی سانحه نیست و تحقیقات در حال انجام است.

منبع: ایسنا

وبگردی
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
کلیه پاسخ هایی که توسط کارشناسان و متخصصان هر رشته به کاربران داده میشود کاملا حالت پیشنهادی دارند و نباید به عنوان تشخیص, تجویز, یا رهنمودهای تخصصی و قانونی تلقی شوند و در صورت لزوم شخصی بایستی حتما از منابع تخصصی تر مانند پزشکان متخصص, وکلا, و ... نیز کمک بگیرد. این مسئولیت کاملا بر عهده مخاطبان است که قبل از هر نوع تصمیم گیری یا اقدامی از صحت و مفید بودن این اطلاعات برای خود اطمینان حاصل کرده و صرفا با مسئولیت خودشان به این پیشنهادات عمل کنند.
کلیه سوالات توسط کارشناسان رشته مربوط به هر مطلب پاسخ داده میشود.
به سوالات تکراری, خارج از موضوع, و غیرقابل انتشار پاسخ داده نمیشود.