بررسی حکم روزه مشاغل سخت و کارگران در فقه؛ آیا کار سخت عذر شرعی محسوب میشود و چه زمانی افطار یا قضای روزه لازم است؟
حکم روزه در مشاغل سخت از پرسشهای مهم فقهی برای کارگران و افرادی است که با کار فیزیکی سنگین یا شرایط دشوار کاری روبهرو هستند. در این مطلب، بهصورت دقیق بررسی میکنیم که در چه شرایطی کار سخت میتواند عذر شرعی برای ترک روزه باشد، چه زمانی افطار مجاز است و تکلیف قضای روزه و کفاره چگونه تعیین میشود تا مخاطب بتواند با اطمینان وظیفه شرعی خود را بشناسد.
حکم روزه مشاغل سخت از نظر قرآن
زمانی که خداوند در آیه ۱۸۵ سوره بقره، در دستور حکم روزه مشاغل سخت و حکم عسر و حرج در روزه میفرماید:
«…و هر کس مریض و یا مسافر باشد به جای آن چند روزی از ماه های دیگر بگیرد خدا برای شما آسانی و سهولت را خواسته و دشواری نخواسته و منظور این است که عده سی روزه ماه را تکمیل کرده باشید»
روزه مشاغل سخت رهبری
سوال: اینجانب کارگر شاغل در شهرستان ماهشهر در شرایط بسیار بد (۴۵ درجه) آب و هوایى و کار سنگین که گرفتن روزه بسیار براى من مشکل است طورى که کارم را تحت شعاع قرار مىدهد و امکان اخراجم مى باشد.
پاسخ: اگر روزه گرفتن براى شما ضرر داشته باشد یا تحمل آن همراه با مشقّت زیاد باشدبه نحوی كه ادامه آن ممكن نباشد، افطار براى شما جایز است ولى در غیر این صورت ترک آن به مجرّد بعضى از عذرها جایز نیست.
نظر امام خمینی درباره روزه کسی که شغل سخت دارد
درباره روزه کسی که شغل سخت دارد استفتائات متعددی از امام خمینی در اختیار است که سه فتوای امام در این باره را با هم می خوانیم؛
- کسی که شغل سخت دارد اگر مىتواند کار را ترک کند باید روزه بگیرد و اگر نمىتواند هر وقت به حرج افتاد مىتواند افطار نماید ولى تا در حرج واقع نشده نباید روزه را باطل کند.
- کسی که شغل سخت دارد در صورتى که می تواند باید روزه بگیرد و لو اینکه براى انجام شغل سخت خود کمک بگیرد یا در شب کار کند. لیکن اگر ممکن نباشد باید روزه بگیرد و اگر در بین روز ادامه دادن روزه برایش حرجى شد بعد از آن مىتوانند افطار کند.
- قرار گرفتن شاطر نانوائى در کنار گرماى بیش از حد تنور مجوز افطار نیست.
حکم روزه برای کارگران از نظر آیت الله صافی
شخصی كه شغل او سخت و دشوار است و در شهر بسیار گرمی كار میكند و روزه گرفتن در تابستان برای وی تقریباً غیر ممكن است اگر میتواند از ساعات كارش كم كنند و روزه هایش را بگیرد تا از بركات آن محروم نشود؛ ولی اگر این كار میسر نیست، هر روز صبح به قدر مسافت شرعی مسافرت كند و روزه خود را در آنجا افطار نماید كه فقط قضای آن روزها به عهده شخص میآید و كفاره ندارد.
احکام روزه کارگر از نظر آیت الله تبریزی
مشاغل سخت به هیچ وجه مجوز خوردن روزه نیست. بیماران، مسافران، زنان باردار، زنان شیرده، خانمهای دچار عادت ماهانه، پیرمردها و پیرزنها، شش گروه معذور از روزه گرفتن هستند و غیر از اینها کسی مجوز برای خوردن روزه ندارد. اینگونه افراد یا باید به چهار فرسخی بروند که مسافر محسوب شوند یا در ماه رمضان برای گرفتن روزه یک ماه مرخصی بگیرند یا اینکه شیفت کاری شان را تغییر دهند و در هر صورت یک راهی برای گرفتن روزه پیدا کنند تا روزه را نخورند.
حکم روزه نگرفتن به دلیل کار آیت الله مکارم شیرازی
سوال: وظیفه افرادی که دارای مشاغل سخت هستند مانند نانوا، کشاورز و… در مورد روزه چیست؟
پاسخ: سختی کار مجوز افطار روزه نمیگردد و چنانچه بتواند، باید ساعت کاری خود را تغییر دهد و یا در ماه رمضان کارهای سبک تری انجام دهد. در غیر این صورت، تنها مجوز افطار این است که در برخی روزها (مثلا هفتهای ۳-۴ روز) قبل از ظهر به مقدار مسافت شرعی از شهر خارج و در آنجا افطارکند و برگردد و تا ماه رمضان سال آینده قضای آن را بجا آورد.
همچنین بخوانید: احکام روزه مسافر در ماه رمضان
حکم روزه نگرفتن به دلیل سختی کار آیت الله سیستانی
سوال: اگر فردی انجام وظایف شغلی اش با داشتن روزه برایش بسیار دشوار باشد. مثلا نانوایی که در برابر تنور در طول روز بسیار تشنه شود، یا کارگر و یا پلیس و سربازی که به مدت طولانی زیر نور مستقیم آفتاب قرار دارد یا پزشکی که داشتن روزه موجب بی حالی مفرط او شده و از انجام وظایف به شکل دقیق باز بماند و امثال این موارد، حکم شرعی روزه ایشان چیست؟
پاسخ: اگر روزه مانع کاری باشد که امرار معاش متوقف بر آن است مثلا موجب ضعف شود به گونه ای که امکان ادامه کار نباشد یا به حدی موجب تشنگی شود که قابل تحمل نباشد، پس اگر تغییر کار یا ترک آن در ماه مبارک رمضان ممکن باشد وبتواند زندگی را با مالی دیگر هرچند با قرض ادامه دهد، روزه بر او واجب است. ولی اگر این امر میسور نباشد، باید روزه بگیرد، ولی هنگام ضعف شدید می تواند با نوشيدن آب يا خوردن غذا بنا بر احتیاط واجب (فقط) به مقدار ضرورت ضعف خود را برطرف کند و خوردن بیش از آن مقدار اشکال دارد، و به احتیاط واجب باید بقیه روز را امساک کند، و باید بعد از ماه مبارک رمضان آن را قضا نمايد وکفاره بر او واجب نيست .
وظیفه کسی که شغل سخت دارد در قبال روزه اش چیست؟
در مجموع می توان نتیجه گرفت که نمی توان به دلیل اینکه کار سختی داریم روزه نگیریم و کاملا قید روزه را بزنیم بلکه باید سحر نیت روزه کنیم و مانند افراد روزه دار روز را شروع کنیم و برای کنار آمدن با سختی کاری که داریم یکی از راه های زیر را انتخاب کنیم:
۱. چنین کسانی، در صورتی که بتوانند باید کار کردن را رها کنند و از فعالیت روزانه صرف نظر نموده و روزه بگیرند.
۲. اگر شرایط به گونهای است که حتما باید کار کرد و صرف نظر کردن از آن ممکن نیست و یا این که بدون کار کردن نیز در مرحلهای از روزهداری مشقت زیاد پیش میآید، چنین کسانی باید روزه بگیرند و اگر روزه در بین روز برای آنان حرجی شد افطار کنند. اما به هیچ وجه نمی توانند صرفا به این احتمال و دلیل که بعدا روزه حرجی میشود روزه را از ابتدای روز افطار کنند.
۳. اینگونه افراد یا باید به چهار فرسخی بروند که مسافر محسوب شوند یا در ماه رمضان برای گرفتن روزه یک ماه مرخصی بگیرند یا اینکه شیفت کاری شان را تغییر دهند و در هر صورت یک راهی برای گرفتن روزه پیدا کنند تا روزه را نخورند.
