جنگ ایران و عراق چه سالی شروع و تمام شد؟ لحظه و ساعت دقیق+ علت جنگ

جنگ ایران و عراق یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران و منطقه به شمار می‌رود. این جنگ تنها عرصه‌ای برای رویارویی نظامی دو کشور نبود، بلکه زندگی میلیون‌ها نفر را تحت تأثیر قرار داد و پیامدهای گسترده‌ای بر جامعه و اقتصاد بر جای گذاشت.
از مقاومت در شهرهای مرزی و عملیات‌های نظامی گرفته تا بمباران شهرها و حملات شیمیایی، این دوره با رویدادهای تلخ و سرنوشت‌سازی همراه بود.

خرمشهر، آبادان و بسیاری از مناطق مرزی از جمله مهم‌ترین کانون‌های درگیری بودند و تصاویر و روایت‌های فراوانی از آن دوران به جا مانده است.
در این مطلب از ستاره، زمینه‌های شکل‌گیری جنگ، آمار شهدا و جان‌باختگان و حقایق پشت پرده این جنگ را مرور می‌کنیم.

جنگ ایران و عراق چه سالی شروع شد؟

جنگ ایران و عراق در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، برابر با ۲۲ سپتامبر ۱۹۸۰، با حمله گسترده ارتش عراق به ایران آغاز شد. ارتش عراق با حملات هوایی و پیشروی زمینی از سه محور شمالی، میانی و جنوبی وارد جنگ شد و خرمشهر، آبادان و مناطق مرزی غرب کشور از نخستین اهداف نیروهای عراقی بودند.

لحظه شروع جنگ ایران و عراق و ساعت اولین حمله

حملات هوایی گسترده عراق در بعدازظهر آخرین روز تابستان 59 انجام شد و در روایت‌های تاریخی، حدود ساعت ۱۴ به‌عنوان ساعت شروع جنگ ایران و عراق ذکر می‌شود. بر اساس توضیحات عکاس یکی از تصاویر تاریخی، حدود ساعت ۱۴:۱۵ صدای انفجار از فرودگاه مهرآباد تهران شنیده شد و دقایقی بعد، دود ناشی از حمله در آسمان این منطقه دیده می‌شد. البته درگیری‌های مرزی پیش از این روز نیز جریان داشت.

در واقع، صدام حسین در ۲۶ شهریور ۱۳۵۹ قرارداد الجزایر را یک‌جانبه لغو کرد و پنج روز بعد، حمله گسترده به ایران آغاز شد.

علت جنگ ایران و عراق چه بود؟

از عوامل زمینه‌ساز جنگ ایران و عراق می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• اختلافات مرزی، به‌ویژه بر سر اروندرود
• رقابت سیاسی دو کشور
• نگرانی حکومت عراق از پیامدهای انقلاب اسلامی ایران

ضمنا حکومت عراق مدعی بود ایران تعهدات مرزی خود را نقض کرده است. بااین‌حال، دبیرکل سازمان ملل در گزارش سال ۱۹۹۱، حمله نظامی عراق در ۲۲ سپتامبر ۱۹۸۰ و ادامه اشغال خاک ایران را مسئول آغاز جنگ دانست.

مقاومت مردم خرمشهر و آزادسازی آن

خرمشهر از نخستین روزهای جنگ هدف حملات سنگین ارتش عراق قرار گرفت. نیروهای ارتش، سپاه و مدافعان داوطلب شهر در برابر پیشروی نیروهای عراقی مقاومت کردند. نبردهای خیابانی و تخریب گسترده ساختمان‌ها، خرمشهر را به یکی از شناخته‌شده‌ترین میدان‌های جنگ تبدیل کرد.

سرانجام خرمشهر در آبان ۱۳۵۹ به اشغال عراق درآمد، اما این اشغال دائمی نبود. نیروهای ایرانی پس از عملیات‌های متعدد، در جریان عملیات بیت‌المقدس، روز سوم خرداد ۱۳۶۱ شهر را آزاد کردند. خبر آزادسازی خرمشهر از رادیو ایران اعلام و سوم خرداد به یکی از تاریخ‌های شناخته‌شده جنگ تبدیل شد.

مقایسه تعداد جان‌باختگان جنگ ایران و عراق

آمار دقیقی که تمام کشته‌شدگان نظامی و غیرنظامی دو کشور را پوشش دهد، مورد توافق منابع تاریخی نیست. اما بر اساس یک پژوهش ملی منتشرشده در سال ۲۰۲۰، شمار شهدا ثبت‌شده ایرانی مرتبط با جنگ ۱۸۳ هزار و ۶۲۳ نفر، شمار مجروحان ۵۵۴ هزار و ۹۹۰ نفر و تعداد اسیران ۴۰ هزار و ۲۴۰ نفر اعلام شده است.

توجه:

پژوهشی دیگر که در سال ۲۰۱۶ در نشریه PLOS One منتشر شد، حدود ۱۷۴ هزار مرگ ناشی از جراحات مستقیم جنگ را در میان بزرگسالان ۱۵ تا ۶۰ ساله عراقی برآورد کرد. این دو آمار به دلیل تفاوت در روش و جمعیت بررسی‌شده، مستقیماً قابل مقایسه نیستند.

تصاویر وحشتناک جنگ ایران و عراق

عکس‌های تاریخی جنگ، ویرانی خرمشهر، بمباران فرودگاه‌ها، وضعیت مجروحان و خسارت‌های مناطق مسکونی ثبت شده و از آن دوران باقی مانده است که در ادامه نمونه‌ای از آن را می‌بینید. 

جنگ ایران و عراق چه سالی تمام شد؟

جنگ ایران و عراق پس از نزدیک به هشت سال، در ۲۹ مرداد ۱۳۶۷، برابر با ۲۰ اوت ۱۹۸۸، با برقراری آتش‌بس متوقف شد. شورای امنیت سازمان ملل قطعنامه ۵۹۸ را در تیر ۱۳۶۶ تصویب کرده بود و ایران در ۲۷ تیر ۱۳۶۷ پذیرش آن را اعلام کرد.

آتش‌بس با نظارت ناظران نظامی سازمان ملل برقرار شد، اما تبادل اسیران، عقب‌نشینی کامل نیروها و رسیدگی به سرنوشت مفقودشدگان پس از پایان جنگ نیز ادامه یافت.