طریقه تیمم بدل از غسل جنابت چگونه است؟ + آموزش و شرایط

گاهی شرایطی پیش می‌آید که امکان انجام غسل جنابت وجود ندارد؛ در چنین مواقعی، تیمم بدل از غسل جنابت به عنوان جایگزین شرعی مطرح می‌شود. اما طریقه تیمم بدل از غسل جنابت چگونه است و چه شرایطی دارد؟ در این مقاله، مراحل و ترتیب تیمم بدل از غسل، نیت، شرایط صحت و احکام فقهی آن را به‌صورت ساده و کاربردی بررسی می‌کنیم تا با اطمینان کامل عبادات خود را انجام دهید.

شرایط تیمم بدل از غسل؛ چه زمانی می‌توان تیمم غسل جنابت کرد؟

غسل جنابت در صورت خروج منی از انسان یا جماع کردن (نزدیکی کردن و داشتن ارتباط زناشویی) بر انسان واجب می‌شود و در شرایطی که نمی توان غسل نمود باید به جای آن تیمم غسل جنابت را انجام دهد. در هفت مورد می توان به جای غسل، تیمم کرد:

• در جایی که آب در اختیار نداشته باشد.
• وقت کافی برای غسل نداشته باشد و غسل کردن موجب قضا شدن نماز او شود.
• آب برای بدن او ضرر داشته باشد یا بترسد که به واسطۀ استعمال آن مریض شده یا بیماری او طولانی گردد.
• اگر تهیه کردن آب یا استعمال آن به قدرى مشقّت داشته باشد که مردم آن را تحمّل نکنند.
• اگر آب را به مصرف وضو یا غسل برساند خود او یا بستگانش از تشنگى بمیرند یا مریض شوند.
• کسى که بدن یا لباسش نجس است و اگر وضو یا غسل کند، براى آب کشیدن بدن یا لباسش آبی نمى‌ماند.
• نداشتن آب مباح.
  

چهار مرحله تیمم غسل جنابت 

تیمم بدل از غسل جنابت برای نماز در چهار مرحله ساده انجام می‌شود که شامل نیت، زدن کف دست‌ها بر خاک یا چیزی که تیمم بر آن صحیح است و مسح پیشانی و دست‌ها است. در این بخش آموزش تیمم بدل از غسل را مشاهده می‌کنید. 

نیت تیمم بدل از غسل جنابت

نیت تیمم بدل از غسل جنابت به این صورت است که فرد در دل قصد می‌کند: «تیمم می کنم بدل از غسل جنابت قربه الی الله.»

زدن کف دست‌ها به خاک 

در مرحله بعد، باید کف هر دو دست را به‌طور هم‌زمان بر چیزی که تیمم بر آن صحیح است، مانند خاک یا سنگ، زده شود.

مسح پیشانی

در سومین مرحله از طریقه تیمم بدل از غسل باید کف هر دو دست را از محل رویش موی سر تا ابروها و بالای بینی بر تمام پیشانی و دو طرف آن بکشید و بنابر احتیاط واجب، دست‌ها را روی ابروها نیز بکشید.

مسح دست‌ها

در پایان آموزش نحوه تیمم بدل از غسل، کف دست چپ را بر تمام پشت دست راست بکشید و سپس کف دست راست را بر تمام پشت دست چپ بکشید.

در تیمم غسل جنابت مانند تیمم سایر غسل ها، قبل از اینکه پشت دستها را مسح کند، احتیاط مستحب آن است که یک بار دیگر (بار دوم) دست‌ها را بر زمین بزند و مجدداً با آن، پشت دست راست و سپس پشت دست چپ را مسح کند. برخی دیگر از فقها این استحباب را در تیمم بدل از وضو نیز قائل اند.

همچنین بخوانید: چگونه تیمم کنیم؟ (آموزش تصویری تیمم)

تیمم غسل جنابت بر چه چیزهایی درست است؟

تیمم بر خاک و اقسام سنگ‌ها صحیح است. بنابر احتیاط واجب در حال اختیار (که سنگ یا خاک وجود دارد) بر گچ و آهک پخته و آجر پخته و سفال و بر سنگ معدن مثل سنگ عقیق تیمم نشود.

خجالت از جنابت و تیمم بدل از غسل جنابت

اگر کسی به دلیل خجالتی بودن نمی تواند غسل کند، نمی تواند در اول وقت تیمم کرده و نماز بخواند. چنین شخصی باید بدن خود را آب بکشد (قسمت هایی را که نجس شده است.) و صبر کند تا آخر وقت یعنی زمانی که فقط به اندازه تیمم و خواندن نماز (به صورت مختصر و اکتفاء به واجبات نماز) وقت داشته باشد و در آن موقع تیمم کرده و با تیمم نماز بخواند.

ناگفته نماند که به خاطر این که عمداً نماز خود را به تأ خیر انداخته و فرصت غسل کردن را از خود سلب کرده است، مرتکب کار حرامی شده و معصیت کرده است. ولی نماز او صحیح است اگر چه احتیاط مستحب آن است که قضاى آن نماز را بخواند.

بعد از تیمم بدل از غسل باید وضو گرفت؟

بر اساس فتوای مراجع تقلید (به جز آیات عظام سیستانی، مکارم شیرازی و نوری همدانی)، کسی که تیمم بدل از غسل جنابت انجام داده، برای خواندن نماز نیازی به گرفتن وضو یا انجام تیممِ جایگزینِ وضو ندارد؛ اما اگر این تیمم بدل از سایر غسل‌ها باشد، باید برای نماز وضو نیز بگیرد یا در صورت عدم امکان، تیمم بدل از وضو کند. (توضیح المسائل مراجع، م ۷۲۳؛ وحید، توضیح المسائل، م ۷۳۰ و دفتر: خامنه اى.)

در مقابل، آیات عظام سیستانی، مکارم شیرازی و نوری همدانی بر این باورند که در هیچ‌کدام از تیمم‌های بدل از غسل (چه غسل جنابت و چه سایر غسل‌های واجب یا مستحب، به جز غسل استحاضه متوسطه) نیازی به وضو یا تیمم مجدد برای نماز نیست، هرچند انجام دادن آن به عنوان احتیاط مستحب، بهتر است. ( مکارم و سیستانى، توضیح المسائل مراجع، م ۷۲۳ و نورى، توضیح المسائل، م ۷۲۴.)

همچنین بخوانید: روش صحیح تیمم چیست و چگونه انجام می‌شود؟

تیمم غسل جنابت بعد از نزدیکی

اگر کسی با همسر خود نزدیکی کند و قبل از طلوع آفتاب نتواند غسل انجام بدهد، برای نماز صبح باید تیمم غسل جنابت کند؛ یعنی به جای غسل جنابت، تیمم انجام دهد و نماز صبح را بخواند و برای نمازهای بعدی غسل انجام دهد. لازم به توضیح است که این مسئله اختصاص به نماز صبح ندارد، بلکه در وقت های دیگر هم همین‌طور است؛ یعنی اگر کسی جنب شد و در وقت نماز نتوانست غسل کند، وظیفه اش تیمم است و قبل از قضا شدن نماز، باید تیمم غسل جنابت کند و با آن نماز بخواند.

اگر شخصی قبل از نزدیکی بداند که تا طلوع آفتاب قادر به انجام غسل نیست طبق نظر مراجع عظام تقلید انجام چنین عملی هیچ اشکال شرعی ندارد و تکلیف چنین شخصی هم تیمم غسل جنابت است. بنابراین، این فرد به جای غسل جنابت، تیمم بدل از غسل می کند و با این تیمم نمازش را می خواند.

تیمم جبیره بدل از غسل چگونه است؟ 

اگر کسی وظیفه دارد به‌جای غسل یا وضو تیمم کند و بخشی از محل مسح یا دستی که باید با آن تیمم انجام دهد، به‌سبب زخم، سوختگی یا موارد مشابه بسته شده باشد، می‌تواند با همان وضعیت تیمم کند؛ یعنی روی همان قسمت بسته‌شده، به‌جای پوست بدن، مسح را انجام دهد.

احکام تیمم بدل از غسل

احکام تیمم بدل از غسل شامل شرایط، مراحل و مواردی است که در نبود آب یا ناتوانی از غسل، تیمم به‌عنوان جایگزین شرعیِ غسل انجام می‌شود. در این بخش حکم تیمم بدل از غسل را از نظر فقهای مختلف بررسی خواهیم کرد. 

احکام تیمم بدل از غسل جنابت خامنه ای

سوال: اگر چیزهایى مثل خاک، گچ، سنگ که تیمّم بر آن‌ها صحیح است، به دیوار چسبیده باشند، آیا تیمّم بر آن‌ها صحیح است یا آن‌که حتماً باید بر روى زمین باشند؟

جواب: در صحّت‏ تیمّم، بودن آن‌ها بر روى زمین شرط نیست.

سوال : در صورتى که جنب بر اثر عدم امکان رسیدن به حمام، چند روزى جنابتش استمرار داشته باشد، اگر بعد از نمازى که با تیمّم بدل از غسل خوانده است، حدث اصغرى از او سر بزند، آیا براى نماز بعدى باید دوباره تیمّم بدل از غسل نماید؟ یا آن‌که همان تیمّم اول از جهت جنابت کفایت مى‏کند، و براى نمازهاى بعدى از جهت حدث اصغر وضو یا تیمّم واجب است؟

جواب: شخص جنب پس از آن‌که به‌طور صحیح تیمّم بدل از غسل جنابت کرد، اگر حدث اصغر از او سر بزند، تا زمانى که عذرِ شرعىِ مجوّز تیمّم برطرف نشده است، بنا بر احتیاط واجب باید براى اعمال مشروط به طهارت، تیمّم بدل از غسل نماید و وضو هم بگیرد و اگر معذور از وضو باشد باید تیمّم دیگرى بدل از آن نماید.

احکام تیمم بدل از غسل جنابت مکارم

سوال: شخص جنب وقتی چند نوبت آب برای غسل نداشته باشد و تیمم بدل از غسل کند آیا بعد از نوبت اول باید دوباره تیمم کند یا فقط باید وضو بگیرد؟

جواب: بعد از نوبت اول یک وضو کافی است.

سوال: اگر مکلف تیمم بدل از غسل انجام دهد، آیا کفایت از وضو می کند؟

جواب: هرگاه به جاى غسل تيمّم كند لازم نيست وضو بگيرد، يا تيمّم ديگرى بدل از وضو كند، خواه غسل جنابت باشد يا غسلهاى ديگر، ولى احتياط مستحب آن است كه در غسلهاى ديگر وضو بگيرد يا اگر نمى‏تواند تيمّم ديگرى بدل از وضو كند.

آیا بعد از تیمم بدل از غسل باید غسل کرد سیستانی

سوال: آیا تیمم بدل از غسل جنابت کفایت از وضو هم میکند ؟