بلیط هواپیما
لست تورز
دکتر مریم ضابطی - 1
تاریخ انتشار: ۰۶ شهريور ۱۳۹۶ - ۱۱:۱۸
کد خبر: ۱۳۱۷۹
مسجد جامع، عتیق یا مسجد جمعه اصفهان از قدیمی‌ترین ابنیه مذهبی ایران است. این مسجد منعکس هنر بیزانس و کلاسیک در قالب یک بنای سنتی اسلامی است.
مهم‌ترین بنای تاریخی ایران از دوره سلجوقیان تاکنون که مجموعه‌ای از سبکهای مختلف معماری بعد از اسـﻼم را داراست، مسجد جمعه می‌باشد. از آنجایی که این بنای باعظمت و پرشکوه در دوره‌های مختلف تاریخی از سبکهای مختلف معماری یادگاریهایی با خود دارد، مرجع بسیار خوبی برای مطالعه تحوﻻت معماری ۱۴ قرن اخیر ایران به شمار می‌رود. این بنای باشکوه در شهر اصفهان، خیابان قیام واقع در ۱۰۰ متری خیابان علامه مجلسی، سمت چپ قرار گرفته است. مسجد جمعه اصفهان در اجلاس سی و ششم یونسکو در زمره میراث جهانی یونسکو ثبت گردید.

مسجد جمعه اصفهان- عکس مسجد جمعه- آدرس مسجد جمعه اصفهان
نقاشی قدیمی مسجد جمعه اصفهان 

تاریخچه مسجد جمعه اصفهان

مسجد اولیه بنای بزرگی بوده که توسط اعراب قبیله طیران (تیرون) در قرن دوم هجری بنا گردیده است. مسجد در دوره عباسی ساختمانی کملا آجری داشته است که در سال ۲۲۶ ه. ق در عهد خلافت معتصم عباسی بازسازی شد و سپس ابوعلی فرزند رستم آن را در زمان خلافت المقتدر وسعت بخشید.
در دوره آل بویه، بنای مسجد توسط ابوالقاسم اسماعیل بن عباد ۳۸۵-۳۲۶ ه. ق وزیر دو تن از پادشاهان آل بویه بازسازی گردیده و از طرف صحن مسجد گسترش یافته است. اما قدیمی‌ترین تاریخی کـه تـاکنون از داخل خـود مسجد کشف شده، مربوط به گنبدخانه شمالی مسجد یعنی گنبد تاج الملک یا گنبد خاکی کتیبـه‌ای بـه تاریخ ۴۸۱هجری ۱۰۸۸-۱۰۸۹ م است که این تاریخ در پایان کتیبه مدوری که برگردن کوچک‌ترین گنبد از دو گنبــد سلجوقی مسجد جمعه می‌باشد، حک شده است. بر روی گنبدخانه جنوبی گنبد نظام الملک که بر روی شبستان محراب اصلی قرار گرفته تاریخی وجود ندارد، امـا نام فرمانروایی که در عهد او این گنبد ساخته شده کاملا مشهود است.

مسجد جمعه اصفهان- عکس مسجد جمعه- آدرس مسجد جمعه اصفهان
آجر کاری مسجد جمعه اصفهان

معماری مسجد جمعه اصفهان

مسجد جمعه اصفهان با نقشه چهار ايوانی بنا شده و از آنجا که ابداعات هنری و معماری ۱۵ قرن دوران اسلامی را در خود گرد آورده است، يکی از بهترين آثاری به شمار می‌رود که در دنيای امروز شهرت دارد. با توجه به منابع و مآخذ مختلف اين نکته مشخص می‌شود که مسجد جامع در طول زمان به سبب آتش‌سوزی و جنگ‌های متعدد و ناآرامی‌های دوران مختلف آسيب فراوان ديده و دوباره بازسازی و مرمت شده است. مسجد دارای ورودی‌های متعدد است که هر يک فضای مسجد را به بخش‌هايی از بافت پيرامون آن مربوط می‌کند. گذرها و معابر گرداگرد مسجد بيانگر ارتباط گسترده‌ای است که مسجد با بافت قديم شهر دارد.

چهار ايوان اطراف ميدان شاخصه شيوه مسجدسازی ايرانيان است که پس از احداث آن در ساير مساجد نيز رواج يافته است. اين ايوان‌ها که به نام‌های صفه صاحب در جنوب، صفه درويش در شمال، صفه استاد در مغرب و صفه شاگرد در مشرق ناميده می‌شوند با تزئينات مقرنس‌سازی و کاربندی يکی از فنون بسيار جالب معماری ايران را بيان می‌کند. نمای داخلی صحن مسجد و کاشيکاری‌های آن مربوط به قرن نهم هجری است که احتمالا مناره‌ها نيز مربوط به همين زمان هستند.

مسجد جمعه اصفهان- عکس مسجد جمعه- آدرس مسجد جمعه اصفهان
محراب الجایتو در مسجد جمعه اصفهان

محراب الجایتو

شبستان کوچکی در شمال ایوان قرار دارد که زیباترین محراب گچ‌بری مسجد را به خود اختصاص داده است، این شبستان که به مسجد الجایتو نیز معروف است دارای محرابی است که به ‌مثابه گوهری تابناک از هنر ایرانی در جهان از شهرتی عظیم برخوردار است.بر این محراب زیبا نام سلطان محمد خدابنده ایلخان مشهوری که قبل از تشرف به دین اسلام لقب الجایتو را داشت و بعد از مسلمان شدن خود را خدابنده نامید و وزیر دانشمند او محمد ساوی و سال ساختمان آن یعنی 710 هجری قمری به چشم می‌خورد.

مسجد جمعه اصفهان- عکس مسجد جمعه- آدرس مسجد جمعه اصفهان
نمونه‌ای از کاشیکاری های مسجد جمعه اصفهان

سنگاب‌های مسجد جمعه اصفهان

در مسجد جامع اصفهان چهار سنگاب قراردارند.
  1. سنگاب ایوان درویش: در ایوان شمالی مسجد جامع که ایوان درویش نام دارد، سنگابی از جنس سنگ پارسی قرار گرفته‌است. این سنگاب ابتدا در مجاورت مقبره علامه مجلسی قرار داشته و بعد به محل کنونی منتقل شده‌است. قطر دهانه سنگاب ۱۱۵ سانتیمتر است، ولی نیمی از آن به علّت شکستگی از بین رفته‌است.
  2. سنگاب ایوان صاحب: ایوان جنوبی مسجد جامع، ایوان صاحب نام دارد و سنگابی ساده در رو به روی آن قرار گرفته‌است. این سنگاب در میان حوضچه‌ای از سنگ چهارگوش قرار گرفته و روی لبه آن پنج جامگاه طرّاحی شده‌است. سطح خارجی سنگاب در بالا شامل کتیبه صلوات بر چهارده معصوم (ع) به خطّ ثلث و نقش‌های کنگره‌دار کوچک، و در قسمت پایین سنگاب، نقش‌های کنگره‌دار بزرگ است.
  3. دو سنگاب کوچک دیگر هم در مسجد جمعه اصفهان وجود دارند که یکی در کنار حوض میان حیاط مسجد، و دیگری در برابر ایوان استاد (ایوان غربی) قرار گرفته‌اند.

مسجد جمعه اصفهان- عکس مسجد جمعه- آدرس مسجد جمعه اصفهان
نمایی از گنبد اصلی مسجد جمعه اصفهان

نمای داخلی صحن مسجد

در قرن نهم هجری نمای داخلی صحن مسجد و کاشی‌کاری‌های آن ساخته ‌شده است که به گفته برخی از کارشناسان مناره‌های این مسجد نیز به همان قرن نهم هجری باز می‌گردند. مسجد جمعه اصفهان را می‌توان به بخش‌های شبستان مسجد، گنبد و چهل‌ستون‌های اطراف آن، گنبدی که در بخش شمالی مسجد واقع است و ایوان‌ها تقسیم کرد که شبستان مسجد بر ستون‌های مدور استوار است و با گچ‌بری‌های چشم‌گیری تزئین شده و مربوط به دوره دیلمیان است.
گنبد و چهل‌ستون‌های اطراف آن‌ که در ایوان جنوبی مسجد واقع‌ شده و بین سال‌های ۴۶۵ تا ۴۸۵ هجری قمری بنا شده است، این گنبد در زمان سلطنت ملک شاه سلجوقی و وزارت خواجه نظام‌الملک ساخته‌شده و یکی از نمونه ساختمان‌های بی‌نظیر دوره سلجوقیان است. ایوانی که در جلوی این گنبد آجری واقع ‌شده در اوایل قرن ششم هجری بنا شده و سقف آن از مقرنس‌های درشت است، این گنبد دارای زیباترین طرح‌های تزئینی ساخته‌شده از آجر و گچ است.یک از گنبدهایی که در قسمت شمالی حیاط مسجد قرار دارد را می‌توان قرینه گنبد خواجه نظام‌الملک عنوان کرد که در سال ۴۸۱ بنا گردیده و این گنبد را ابوالغنائم تاج‌الملک یکی از وزرای عصر سلجوقی بناکرده است.


مسجد جمعه اصفهان- عکس مسجد جمعه- آدرس مسجد جمعه اصفهان
صحن مسجد جمعه اصفهان

پیشنهاد ستاره

در هنگام دیدن این مسجد حتما محراب الجایتو را بازدید کنید چرا که در میان تمامی این هنرها گچ بری محراب الجایتو در مسجد جمعه اصفهان به عنوان یکی از شاخص ترین گچ بری های ایران به کار میرود. به علاوه اگر با دقت نگاهی به گنبدهای این مسجد بیندازید، متوجه تنوع چیدن آجرها در هر گنبد می‌شوید که حاکی از خلاقیت و هنر معماران اصفهانی است.


منابع: ویکی پدیا، تسنیم، کجارو
گروه گردشگری ستاره
وبگردی
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
کلیه پاسخ هایی که توسط کارشناسان و متخصصان هر رشته به کاربران داده میشود کاملا حالت پیشنهادی دارند و نباید به عنوان تشخیص, تجویز, یا رهنمودهای تخصصی و قانونی تلقی شوند و در صورت لزوم شخصی بایستی حتما از منابع تخصصی تر مانند پزشکان متخصص, وکلا, و ... نیز کمک بگیرد. این مسئولیت کاملا بر عهده مخاطبان است که قبل از هر نوع تصمیم گیری یا اقدامی از صحت و مفید بودن این اطلاعات برای خود اطمینان حاصل کرده و صرفا با مسئولیت خودشان به این پیشنهادات عمل کنند.
کلیه سوالات توسط کارشناسان رشته مربوط به هر مطلب پاسخ داده میشود.
به سوالات تکراری, خارج از موضوع, و غیرقابل انتشار پاسخ داده نمیشود.