دکتر مریم ضابطی - 5
تاریخ انتشار: ۰۲ مرداد ۱۳۹۶ - ۱۰:۱۳
کد خبر: ۱۲۸۳۷
تعداد نظرات: ۱ نظر
خیام نیشابوری ریاضیدان و فیلسوف نامدار قرن پنجم بود که تنها پس از مرگش، شاعر بودن او آشکار شد. بهترین اشعار خیام را در مجله ستاره بخوانید.

ستاره | سرویس فرهنگ و هنر - عُمَر خَیّام نیشابوری با نام کامل «غیاث‌الدین ابوالفتح عُمَر بن ابراهیم خَیّام نیشابوری» 28 اردیبهشت 427 هجری قمری در نیشابور زاده شد. خیام فیلسوف، ریاضی‌دان، ستاره‌شناس و رباعی‌سرای ایرانی در دوره سلجوقی است. وی در ریاضیات، نجوم، علوم ادبی، دینی و تاریخی استاد بود.
از برجسته‌ترین کارهای وی را می‌توان سر و سامان دادن و سرپرستی محاسبات گاه‌شماری ایران در زمان وزارت خواجه نظام‌الملک، که در دوره پادشاهی ملک‌شاه سلجوقی بود، دانست؛ محاسبات منسوب به خیام در این زمینه، هنوز معتبر است و دقتی به مراتب بالاتر از تقویم میلادی دارد. نقش خیام در حل معادلات درجه‌سوم و مطالعاتش درباره اصل پنجم اقلیدس نام او را به عنوان ریاضی‌دانی برجسته در تاریخ علم ثبت کرده‌است.

گرچه پایگاه علمی خیام برتر از جایگاه ادبی اوست ولی آوازه وی بیشتر با انگیزه نگارش رباعیاتش است که شهرت جهانی دارد. ادوارد فیتزجرالد رباعیات او را به زبان انگلیسی برگردانده است که مایه شهرت بیشتر وی در مغرب زمین شده‌است. خیام زندگی‌اش را به‌عنوان ریاضی‌دان و فیلسوفی شهیر سپری کرد، این در حالی بود که معاصرانش از رباعیاتی که امروزه مایه شهرت و افتخار او هستند بی‌خبر بودند. 

این اشعار در زمان حیات خیام به واسطه تعصب مردم مخفی بوده و تدوین نشده و تنها بین یکدسته از دوستان همرنگ و صمیمی او شهرت داشته و پس از مرگش منتشر گردیده‌است. به همین خاطر در تعداد این رباعی‌ها و نیز حقیقی یا جعلی بودن بعضی از آن‌ها اختلاف نظر وجود دارد.

رباعیات خیام عمدتاً بیانگر دیدگاه‌های فلسفی او هستند. درد زندگی، تقدیرگرایی و جبر، گردش دوران و بی‌اعتباری دنیا، نفی جاودانگی و بقای انسان پس از مرگ، دعوت انسان‌ها به بی‌اعتنایی در برابر مسائل و لذت بردن از زندگی، پوچی و بی‌هدفی از محوری‌ترین مضامین رباعیات خیام است. رباعیات خیام تاکنون به بسیاری از زبان‌های زنده دنیا ترجمه شده‌است. مرگ خیام سال 517 هجری قمری در نیشابور رخ داد. آرامگاه وی هم اکنون در شهر نیشابور، در باغی که آرامگاه امامزاده محروق در آن واقع می‌باشد، قرار گرفته است.
 

 

 عکس خیام نیشابوری شاعر قرن 5 ریاضیدان عهد سلجوقی

بهترین رباعیات خیام نیشابوری

 

آن قصر که جمشید در او جام گرفت

آهو بچه کرد و شیر آرام گرفت

بهرام که گور می‌گرفتی همه عمر

 

دیدی که چگونه گور بهرام گرفت

 

 

**************

ای دیده اگر کور نئی گور ببین

وین عالم پر فتنه و پر شور ببین

شاهان و سران و سروران زیر گلند

 

روهای چو مه در دهن مور بین
 

 

 

**************
 

 

دوری که در او آمدن و رفتنِ ماست

او را نه بدایت نه نهایت پیداست

کس می نزند دمی در این معنی راست

 

کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست
 

 

 

**************

 

هرچند که رنگ و بوی زیباست مرا

چون لاله رخ و چو سرو بالاست مرا

معلوم نشد که در طربخانه خاک

 

نقاش ازل بهر چه آراست مرا
 

 

 

**************
 

 

از آمدن و رفتن ما سودی کو

وز تار وجود عمر ما پودی کو

در چنبر چرخ جان چندین پاکان

 

می‌سوزد و خاک می‌شود دودی کو
 

 

 

**************
 

 

افسوس که نامه جوانی طی شد

وان تازه بهار زندگانی دی شد

حالی که ورا نام جوانی گفتند

 

معلوم نشد که او کی آمد کی شد
 

 

 

**************
 

 

جامی است که عقل آفرین می زندش

صد بوسه ز مهر بر جبین می زندش

این کوزه‌گر دهر چنین جام لطیف

می‌سازد و باز بر زمین می زندش

 

 این قافله عمر عجب میگذرد رباعیات خیام نیشابوری

 

 

 
این قافله عمر عجب میگذرد

 

دریاب دمی که با طرب میگذرد

ساقی غم فردای حریفان چه خوری

 

پیش آر پیاله را که شب میگذرد
 

 

 

**************
 

 

هر ذره که بر روی زمینی بوده‌است

خورشید رخی زهره جبینی بوده‌است

گرد از رخ آستین به آزرم فشان

 

کان هم رخ خوب نازنینی بوده‌است
 

 

 

**************
 

 

می خوردن و شاد بودن آیین منست

فارغ بودن از کفر و دین، دین منست

گفتم به عروس دهر کابین تو چیست

 

گفتا دل خرم تو کابین منست
 

 

 

**************
 

 

ای بی خبران شکل مجسم هیچ است

وین طارم نه سپهر ارقم هیچ است

خوش باش که در نشیمن کون و فساد

 

وابسته یک دمیم و آن هم هیچ است
 

 

 

**************
 

 

می نوش که عمر جاودانی اینست

خود حاصلت از دور جوانی اینست

هنگام گل و مل است و یاران سرمست

 

خوش باش دمی که زندگانی اینست
 

 

 

**************

 

ابر آمد و باز بر سر سبزه گریست

بی باده ارغوان نمیباید زیست

این سبزه که امروز تماشاگه ماست

 

تا سبزه خاک ما تماشاگه کیست
 

 

 

عکس رباعیات خیام نیشابوری

 

 

 
ای دوست بیا تا غم فردا نخوریم

 

این یکدم عمر را غنیمت شمریم

فردا که ازین دیر کهن درگذریم

 

باهفت هزارسالگان سر بسریم
 

 

 

**************
 

 

این کوزه چو من عاشق زاری بوده‌ست

در بند سر زلف نگاری بوده‌ست

این دسته که بر گردن او می‌بینی

 

دستی‌ست که برگردن یاری بوده‌ست
 

 

 

**************
 

 

این کهنه رباط را که عالم نام است

و آرامگه ابلق صبح و شام است

بزمی‌ست که وامانده صد جمشید است

 

قصریست که تکیه‌گاه صد بهرام است
 

 

 

**************
 

 

این یک دو سه روز نوبت عمر گذشت

چون آب به جویبار و چون باد به دشت

هرگز غم دو روز مرا یاد نگشت

 

روزی که نیامده‌ست و روزی که گذشت
 

 

 

**************
 

 

یک چند به کودکی به استاد شدیم

یک چند به استادی خود شاد شدیم

پایان سخن شنو که ما را چه رسید

 

از خاک در آمدیم و بر باد شدیم
 

 

 

**************
 

 

بر چهره گل نسیم نوروز خوش است

در صحن چمن روی دلفروز خوش است

از دی که گذشت هر چه گویی خوش نیست

خوش باش و ز دی مگو که امروز خوش است

 

 من بی می ناب زیستن نتوانم رباعیات خیام نیشابوری

 

من بی می ناب زیستن نتوانم

بی باده کشید بار تن نتوانم

من بنده آن دمم که ساقی گوید

 

یک جام دگر بگیر و من نتوانم
 

 

 

**************
 

 

پیش از من و تو لیل و نهاری بوده است

گردنده فلک نیز به کاری بوده است

هرجا که قدم نهی تو بر روی زمین

 

آن مردمک چشم‌نگاری بوده است
 

 

 

**************
 

 

چون نیست حقیقت و یقین اندر دست

نتوان به امید شک همه عمر نشست

هان تا ننهیم جام می از کف دست

 

در بی خبری مرد چه هشیار و چه مست
 

 

 

**************
 

 

چون نیست ز هر چه هست جز باد بدست

چون هست بهرچه هست نقصان و شکست

انگار که هرچه هست در عالم نیست

 

پندار که هرچه نیست در عالم هست
 

 

 

**************

 

در دایره‌ای که آمد و رفتن ماست

او را نه بدایت نه نهایت پیداست

کس می نزند دمی در این معنی راست

 

کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست
 

 

 

**************
 

 

در هر دشتی که لاله‌زاری بوده‌ست

از سرخی خون شهریاری بوده‌ست

هر شاخ بنفشه کز زمین میروید

 

خالی است که بر رخ نگاری بوده‌ست
 

 

 

**************
 

 

هر سبزه که برکنار جویی رسته است

گویی ز لب فرشته خویی رسته است

پا بر سر سبزه تا بخواری ننهی

کان سبزه ز خاک لاله رویی رسته است

 

آنانکه محیط فضل و آداب شدند رباعیات خیام نیشابوری

 

 
آنانکه محیط فضل و آداب شدند

 

در جمع کمال شمع اصحاب شدند

ره زین شب تاریک نبردند برون

 

گفتند فسانه‌ای و در خواب شدند
 

 

 

**************
 

 

از آمدنم نبود گردون را سود

وز رفتن من جلال و جاهش نفزود

وز هیچ کسی نیز دو گوشم نشنود

 

کاین آمدن و رفتنم از بهر چه بود
 

 

 

**************
 

 

در دهر هر آن که نیم نانی دارد

از بهر نشست آشیانی دارد

نه خادم کس بود نه مخدوم کسی

 

گو شاد بزی که خوش جهانی دارد
 

 

 

**************
 

 

خشت سر خم ز ملکت جم خوشتر

بوی قدح از غذای مریم خوشتر

آه سحری ز سینه خماری

 

از ناله بوسعید و ادهم خوشتر
 

 

 

**************
 

 

خیام اگر ز باده مستی خوش باش

با ماهرخی اگر نشستی خوش باش

چون عاقبت کار جهان نیستی است

 

انگار که نیستی چو هستی خوش باش
 

 

 

**************
 

 

در کارگه کوزه‌گری رفتم دوش

دیدم دو هزار کوزه گویا و خموش

ناگاه یکی کوزه برآورد خروش

 

کو کوزه‌گر و کوزه‌خر و کوزه فروش
 

 

 

 عکس رباعیات خیام نیشابوری

 

 
از دی که گذشت هیچ ازو یاد مکن

 

فردا که نیامده ست فریاد مکن

برنامده و گذشته بنیاد مکن

 

حالی خوش باش و عمر بر باد مکن
 

 

 

**************
 

 

هر یک چندی یکی برآید که منم

با نعمت و با سیم و زر آید که منم

چون کارک او نظام گیرد روزی

 

ناگه اجل از کمین برآید که منم
 

 

 

**************
 

 

رندی دیدم نشسته بر خنگ زمین

نه کفر و نه اسلام و نه دنیا و نه دین

نه حق نه حقیقت نه شریعت نه یقین

 

اندر دو جهان کرا بود زهره این
 

 

**************

قومی متفکرند اندر ره دین

قومی به گمان فتاده در راه یقین

میترسم از آن که بانگ آید روزی

 

کای بیخبران راه نه آنست و نه این
 

 

 

**************
 

 

گاویست در آسمان و نامش پروین

یک گاو دگر نهفته در زیر زمین

چشم خردت باز کن از روی یقین

زیر و زبر دو گاو مشتی خر بین

 

 

برخیز و مخور غم جهان گذران رباعیات خیام نیشابوری

 

 

برخیز و مخور غم جهان گذران

 

بنشین و دمی به شادمانی گذران

در طبع جهان اگر وفایی بودی

 

نوبت به تو خود نیامدی از دگران
 

 

 

**************
 

 

بنگر ز صبا دامن گل چاک شده

بلبل ز جمال گل طربناک شده

در سایه گل نشین که بسیار این گل

 

در خاک فرو ریزد و ما خاک شده
 

 

 

**************
 

 

تا کی غم آن خورم که دارم یا نه

وین عمر به خوشدلی گذارم یا نه

پرکن قدح باده که معلومم نیست

 

کاین دم که فرو برم برآرم یا نه
 

 

 

**************
 

 

ای کاش که جای آرمیدن بودی

یا این ره دور را رسیدن بودی

کاش از پی صد هزار سال از دل خاک

 

چون سبزه امید بر دمیدن بودی
 

 

 

**************
 

 

در گوش دلم گفت فلک پنهانی

حکمی که قضا بود ز من می‌دانی

در گردش خویش اگر مرا دست بدی

 

خود را برهاندمی ز سرگردانی
 

 

 

**************

 

گر آمدنم به خود بدی نامدمی

ور نیز شدن به من بدی کی شدمی

به زان نبدی که اندر این دیر خراب

نه آمدمی نه شدمی نه بدمی

فال حافظ
وبگردی
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
کلیه پاسخ هایی که توسط کارشناسان و متخصصان هر رشته به کاربران داده میشود کاملا حالت پیشنهادی دارند و نباید به عنوان تشخیص, تجویز, یا رهنمودهای تخصصی و قانونی تلقی شوند و در صورت لزوم شخصی بایستی حتما از منابع تخصصی تر مانند پزشکان متخصص, وکلا, و ... نیز کمک بگیرد. این مسئولیت کاملا بر عهده مخاطبان است که قبل از هر نوع تصمیم گیری یا اقدامی از صحت و مفید بودن این اطلاعات برای خود اطمینان حاصل کرده و صرفا با مسئولیت خودشان به این پیشنهادات عمل کنند.
کلیه سوالات توسط کارشناسان رشته مربوط به هر مطلب پاسخ داده میشود.
به سوالات تکراری, خارج از موضوع, و غیرقابل انتشار پاسخ داده نمیشود.
نظر کاربران
انتشار یافته: ۱
در انتظار بررسی: ۰
داود
Iran, Islamic Republic of
23:02 - 1397/01/24
با عرض سلام وادب
از گردآوری اشعار حکیم عمر خیام و نمایش آنها در سایت نهایت سپاس و تشکر را دارم.لحظه های شاد و زیبا را برای شما آرزومندم.